در حالی که وزارت جهاد کشاورزی از شکسته شدن رکورد ۱۵ ساله تولید گندم خبر می‌دهد، فاصله میان آمار تولید و خرید تضمینی، پرسش‌های جدی درباره سرنوشت بخش قابل توجهی از محصول استراتژیک کشور ایجاد کرده است.
مجید آنجفی، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرده که بر اساس جمع‌بندی گزارش استان‌ها، تولید گندم کشور به ۱۴ میلیون و ۱۰۰ هزار تن رسیده است؛ رقمی که در صورت تأیید نهایی، بالاترین سطح تولید در ۱۵ سال اخیر خواهد بود . در همین گزارش، رقم بالاتر از ۱۵.۵ میلیون تن نیز در رصدخانه وزارتخانه مطرح شده که همچنان در حال راستی‌آزمایی است .
اما در سوی دیگر، آمار خرید تضمینی چیز دیگری می‌گوید. علیقلی ایمانی، مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، حجم خرید تضمینی از ابتدای فصل برداشت تاکنون را ۸.۵ میلیون تن اعلام کرده است . مقایسه این دو رقم، اختلافی معادل ۵.۶ میلیون تن را نشان می‌دهد.
این ۵.۶ میلیون تن کجاست؟
این اختلاف به خودی خود به معنای خروج تمام این مقدار گندم از کشور یا فروش کامل آن به دلالان نیست، اما نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از تولید ثبت‌شده تاکنون وارد شبکه خرید تضمینی نشده و در اختیار دولت قرار نگرفته است .
ورود دلالان با پول نقد
بر اساس پیگیری‌های خبری، دلالان در برخی مناطق کشور گندم را با قیمت‌های حدود ۳۸ تا ۴۵ هزار تومان خریداری می‌کنند؛ این در حالی است که نرخ خرید تضمینی گندم ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شده است . پیمان عالمی، رئیس اتاق اصناف کشاورزی ایران، اعلام کرده که در مناطق مرزی که امکان خروج گندم وجود دارد، دلالان حتی تا ۶۰ هزار تومان برای خرید این محصول پیشنهاد می‌دهند .
اختلاف قیمت به تنهایی توضیح‌دهنده این معاملات نیست؛ مسئله اصلی نقدشوندگی فوری است. کشاورزی که برای دریافت پول محصول خود از دولت باید مدت‌ها منتظر بماند، در برابر پیشنهاد خرید نقدی واسطه‌ها — حتی با قیمت پایین‌تر — تصمیم متفاوتی می‌گیرد .
تأخیر در پرداخت مطالبات
تأخیر در پرداخت مطالبات گندمکاران یکی از عوامل کلیدی در شکل‌گیری این وضعیت است. بر اساس اعلام نادرقلی ابراهیمی، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، حدود ۷۰ درصد مطالبات گندمکاران پرداخت شده، اما ۳۰ درصد همچنان معوق مانده است . این تأخیر چندماهه، کشاورزان را با فشار مالی شدید مواجه کرده و انگیزه تحویل محصول به دولت را کاهش می‌دهد.
پیامدها برای امنیت غذایی
گندم یکی از مهم‌ترین اقلام ذخایر راهبردی کشور است. هر میزان از محصول تولید داخل که به شکل مؤثر جذب شبکه رسمی خرید نشود، می‌تواند نیاز به تأمین از منابع دیگر را افزایش دهد . در چنین شرایطی، حتی با ثبت رکورد تولید، بخشی از مزیت خودکفایی می‌تواند به دلیل ضعف در مدیریت بازار و جمع‌آوری محصول از بین برود.
در نهایت، آنچه مسلم است این است که فاصله ۵.۶ میلیون تنی میان تولید اعلام‌شده و خرید تضمینی، تنها یک اختلاف آماری نیست؛ نشانه‌ای از شکاف میان سیاست‌گذاری و اجرا در یکی از حیاتی‌ترین زنجیره‌های تأمین غذایی کشور است.
منابع
-
ایران آنلاین، «فتح قله ۱۴ میلیون تنی گندم»، ۱۵ شهریور ۱۴۰۵
-
ایران جیب، «۵.۶ میلیون تن گندم کجا رفت؟!»، ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
- نمایندگان، «ابراهیمی: هنوز ۳۰ درصد مطالبات گندمکاران پرداخت نشده»، ۲۰ شهریور ۱۴۰۵
-
آخرین‌خبر، «اختلاف ۵.۶ میلیون تنی تولید و خرید تضمینی گندم»، ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
- تجارت‌نیوز (via Vista)، «۵.۶ میلیون تن گندم تولید امسال کجا رفت؟»، ۲۰ شهریور ۱۴۰۵