موجهای متوالی گرما و تداوم خشکی در بخشهایی از اروپا، نگرانیها درباره کشت پاییزه و تولید غلات سال آینده را افزایش داده است. مسئله فقط کاهش عملکرد محصول امسال نیست؛ اکنون مشکل اصلی به رطوبت خاک و امکان آغاز بهموقع عملیات کاشت محصولات پاییزه، بهویژه گندم زمستانه، جو، چاودار و کلزا منتقل شده است.
بر اساس گزارش بلومبرگ، گرمای شدید تابستانی تاکنون برداشت محصولات را در بخشهایی از اروپا مختل کرده و حتی بر مسیرهای انتقال غلات نیز اثر گذاشته است. اما ادامه خشکی در آستانه فصل کاشت پاییزه، ریسک بزرگتری ایجاد کرده است: کشاورزان ممکن است مجبور شوند زمان کاشت یا سطح زیرکشت خود را تغییر دهند.
بحران از رطوبت خاک آغاز میشود
برای گندم زمستانه، مسئله اصلی در این مرحله الزاماً دمای بالا نیست؛ کمبود رطوبت خاک است.
در انگلستان، جیمز میلز، کشاورز تولیدکننده گندم، جو، جو دوسر و لوبیا، اعلام کرده است که برای آغاز فعالیتهای کشت به بارندگی قابلتوجه نیاز دارد. او درباره گندم که کشت آن از اواسط سپتامبر آغاز میشود، گفته زمین به حدی خشک است که برای ایجاد شرایط مناسب به حدود یک تا دو اینچ بارش نیاز دارد؛ یعنی تقریباً ۲۵ تا ۵۱ میلیمتر بارندگی.
این رقم از منظر فنی اهمیت زیادی دارد. بارشهای پراکنده و کوتاهمدت لزوماً نمیتوانند کسری رطوبت خاک را جبران کنند. برای استقرار مناسب بذر، خاک باید در لایهای که بذر و ریشه اولیه در آن قرار دارند، رطوبت کافی داشته باشد.
نمونه دیگری از شدت خشکی در انگلستان نیز در گزارش دیده میشود: یک کشاورز منطقه وارویکشر اعلام کرده که ۲.۷۵ میلیمتر باران باریده، اما همان بارش تا ظهر همان روز عملاً از دست رفته است. این نمونه نشان میدهد که مسئله فقط «بارش داشتن یا نداشتن» نیست؛ بلکه عمق نفوذ آب و توانایی خاک برای ذخیره رطوبت اهمیت دارد.
بایرن و کاستیا-لئون؛ دو نشانه مهم از شدت خشکی
گزارش بلومبرگ با استفاده از دادههای مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت جوی و Meteomatics، وضعیت چند منطقه مهم کشاورزی اروپا را بررسی کرده است.
در بایرن آلمان، میزان بارش از اول آوریل در پایینترین سطح خود از سال ۲۰۱۵ قرار گرفته است.
در منطقه مهم غلات کاستیا-لئون اسپانیا نیز میزان بارش حدود دو سوم کمتر از میانگین بلندمدت گزارش شده است.
این دو عدد از آن جهت اهمیت دارند که هر دو منطقه در زنجیره تولید کشاورزی اروپا نقش مهمی دارند و استمرار خشکی میتواند عملیات آمادهسازی زمین، جوانهزنی و رشد اولیه گیاه را با مشکل مواجه کند.
آگوستین میراندا سوتیوس، مدیرعامل انجمن کشاورزان اسپانیا، هشدار داده است که اگر شرایط خشک خاک ادامه پیدا کند، آمادهسازی زمین و رشد محصولات ممکن است با تأخیر مواجه شود و ریسک اقتصادی فعالیت کشاورزی افزایش یابد.
کلزا؛ نخستین محصولی که در معرض خطر قرار گرفته است
از نظر تقویم زراعی، کلزا زودتر از گندم با این بحران مواجه میشود.
پنجره معمول کاشت کلزا در بسیاری از مناطق اروپا در اوت و سپتامبر است. کشاورزان شمال لیون فرانسه نیز منتظر بارندگی قابلتوجه برای آغاز کشت هستند.
بنوا مرلو، کشاورز منطقه، تأکید کرده که کاشت کلزا بعد از حدود ۱۰ تا ۱۵ سپتامبر دشوار خواهد بود؛ زیرا گیاه برای عبور از زمستان باید پیش از ورود به فصل سرد، زیستتوده و ریشه کافی ایجاد کند.
این موضوع برای گندم زمستانه نیز اهمیت دارد. اگر خشکی تا زمان کشت گندم ادامه پیدا کند، ممکن است بذر در شرایط نامناسب رطوبتی قرار گیرد و جوانهزنی و استقرار اولیه بوتهها با مشکل مواجه شود.
دونالد کینی، هواشناس ارشد کشاورزی در Vaisala Xweather، نیز هشدار داده است که با پایین ماندن رطوبت خاک در بسیاری از مناطق، خطر تنش برای جوانهزنی و رشد اولیه کلزا و گندم زمستانه وجود دارد.
بازار گندم پیشاپیش واکنش نشان داده است
یکی از مهمترین بخشهای گزارش، واکنش بازارهای جهانی است.
طبق گزارش بلومبرگ، طی دو ماه گذشته:
- قیمت قراردادهای آتی گندم در پاریس ۱۹ درصد افزایش داشته است.
- قیمت گندم در شیکاگو ۱۲ درصد افزایش یافته است.
این ارقام در چند نسخه بازنشرشده از گزارش نیز به همین شکل تکرار شدهاند.
بنابراین بازار گندم در حال حاضر صرفاً به وضعیت برداشت محصول جاری نگاه نمیکند؛ بلکه بخشی از قیمتگذاری به ریسک عرضه محصول فصل آینده مربوط میشود.
البته نمیتوان تمام رشد ۱۹ و ۱۲ درصدی را صرفاً به خشکی اروپا نسبت داد. بازار جهانی گندم همزمان تحت تأثیر مجموعهای از عوامل شامل شرایط آبوهوایی، تحولات دریای سیاه، هزینه نهادهها و ریسکهای ژئوپلیتیکی قرار دارد.
دریای سیاه؛ دومین ضلع بحران
خشکی اروپا در شرایطی اتفاق افتاده که بازار جهانی غلات با ریسک دیگری نیز روبهروست.
روسیه و اوکراین حملات به زیرساختهای غلات و کشتیهای یکدیگر در دریای سیاه را تشدید کردهاند. این وضعیت نگرانی درباره قابلیت اطمینان صادرات از یکی از مهمترین مناطق تأمین غلات جهان را افزایش داده است.
در نتیجه، دو ریسک همزمان در بازار شکل گرفته است:
ریسک اقلیمی در اروپا + ریسک ژئوپلیتیکی در دریای سیاه.
اگر این دو عامل همزمان تشدید شوند، بازار گندم میتواند نسبت به اخبار آبوهوایی و صادراتی حساستر شود.
هزینه کود و سوخت نیز در حال افزایش ریسک است
گزارش بلومبرگ علاوه بر گندم و آبوهوا، به یک عامل مهم دیگر نیز اشاره میکند: تنگه هرمز و ریسک قیمت نهادهها.
اختلال در مسیر هرمز میتواند قیمت و دسترسی به نهادههایی مانند کود و سوخت دیزل را تحت تأثیر قرار دهد.
برای کشاورز اروپایی، این یعنی حتی اگر بارندگی مناسب نیز در نهایت بازگردد، هزینه تولید میتواند همچنان بالا باقی بماند.
از این منظر، بحران احتمالی فصل آینده فقط یک بحران «تولید» نیست؛ بلکه میتواند به بحران هزینه تولید، سودآوری کشاورز و قیمت تمامشده غلات نیز تبدیل شود.
آیا بارشهای آینده میتواند شرایط را تغییر دهد؟
نکته مهم گزارش این است که هنوز نمیتوان از شکست قطعی کشت پاییزه اروپا صحبت کرد.
پنجمین موج گرما در شمالغرب اروپا در هفته مورد بررسی گزارش، منطقه را تحت تأثیر قرار داده، اما پیشبینیها از حرکت هوای خنکتر و مرطوبتر و افزایش بارندگی در ادامه اوت حکایت دارد.
با این حال، کشاورزان و کارشناسان تأکید کردهاند که یک یا چند بارش کوتاهمدت کافی نیست؛ برای بازسازی ذخیره رطوبت خاک و جبران کسری آب بلندمدت، بارندگی پایدار و مؤثر لازم است.
بر اساس مدلهای بلندمدت مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت جوی و تحلیل MetDesk، شرایط گرم و خشک میتواند تا اکتبر ادامه داشته باشد و احتمال تغییر به شرایط مرطوبتر در نوامبر وجود دارد.
مشکل اینجاست که اگر بارش اصلی تا نوامبر به تأخیر بیفتد، برای بخشی از کشاورزان ممکن است پنجره مناسب کاشت بسیاری از محصولات پاییزه از دست رفته باشد.
جمعبندی کارشناسی برای بازار گندم
آنچه اکنون در اروپا اتفاق میافتد هنوز به معنای کاهش قطعی تولید گندم سال آینده نیست؛ اما ریسک تولید در حال افزایش است.
سه شاخص باید در هفتههای آینده بهطور ویژه زیر نظر گرفته شود:
اول؛ بارش مؤثر پیش از آغاز گسترده کشت پاییزه.
اگر بارشهای پیوسته بتوانند رطوبت خاک را به سطح مناسب برسانند، بخش مهمی از نگرانی فعلی کاهش خواهد یافت.
دوم؛ سطح زیرکشت و سرعت کاشت کلزا و گندم زمستانه.
هرگونه کاهش سطح زیرکشت یا تأخیر جدی در عملیات کاشت میتواند بر چشمانداز عرضه فصل آینده اثر بگذارد.
سوم؛ رفتار بازارهای پاریس و شیکاگو.
رشد ۱۹ درصدی گندم پاریس و ۱۲ درصدی گندم شیکاگو طی دو ماه نشان میدهد بازار از هماکنون بخشی از ریسکهای آینده را در قیمتها لحاظ کرده است.
نتیجه نهایی
اروپا در حال حاضر با یک معادله پیچیده روبهروست:
خشکی خاک + کاهش بارش در مناطق مهم تولید + محدود شدن پنجره کاشت + ریسک دریای سیاه + افزایش ریسک نهادهها = افزایش ریسک عرضه گندم در فصل آینده.
با این حال، هنوز یک متغیر میتواند این معادله را تغییر دهد: بارش پایدار و بهموقع در هفتههای پیش رو.
بنابراین برای بازار جهانی گندم، هفتههای پایانی اوت و سپتامبر میتواند بسیار تعیینکننده باشد. اگر بارندگی به اندازه کافی بازگردد، بخشی از نگرانیها فروکش خواهد کرد؛ اما تداوم خشکی تا فصل کاشت میتواند مسئله آبوهوا را از یک نگرانی منطقهای به یک عامل جدی قیمتساز در بازار جهانی گندم تبدیل کند.
--------------------
منبع اصلی: Bloomberg News، گزارش «Europe’s Heat-Parched Land Poses Risks for Next Year’s Crops»، نوشته Eleanor Thornber، Joe Wertz و Nil Codina Martinez، منتشرشده در اوت ۲۰۲۶ و بازنشرشده توسط The Edge Malaysia.
دیدگاهها