رقم گندم آبی ارگ: راهکاری کارآمد برای کشت در مناطق دارای تنش شوری (اقلیم معتدل)

تنش شوری خاک و آب، یکی از مهمترین عوامل محدودکننده تولید گندم در بسیاری از مناطق معتدل ایران است. رقم گندم نان ارگ (Arg) که در تابستان سال ۱۳۸۸ معرفی شده، گزینهای مؤثر و کارآمد برای کشاورزی در این شرایط به شمار میرود. این رقم با برخورداری از عملکرد بالا، سازگاری خوب با شرایط شور، و مقاومت به خوابیدگی و ریزش دانه، توانسته است برتری خود را نسبت به ارقام رایج منطقه نظیر کویر، بم و روشن به اثبات برساند. در این مطلب، به بررسی ویژگیهای زراعی، مناطق مناسب کشت و مزیتهای رقمی رقم ارگ میپردازیم.

بخش قابل توجهی از اراضی آبی کشور، به ویژه در مناطق معتدل، با درجاتی از تنش شوری مواجه هستند. حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از اراضی آبی این مناطق تحت تأثیر شوری آب و خاک قرار دارند و بیش از ۶۸۰ هزار هکتار از سطح زیر کشت گندم آبی را شامل میشوند . با توجه به اهمیت گندم در تأمین امنیت غذایی، معرفی ارقام متحمل به شوری، یکی از راهبردهای اساسی در اصلاح نباتات برای این مناطق محسوب میشود. در این راستا، رقم ارگ با هدف افزایش بهره وری در شرایط شور معرفی گردیده است.

تاریخچه معرفی و مناطق مناسب کشت

رقم گندم ارگ در تابستان سال ۱۳۸۸ توسط مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر معرفی و آزادسازی شد . این رقم برای کشت در مناطق معتدل کشور که با تنش شوری آب یا خاک مواجه هستند، توصیه میشود. استانهای هدف برای کشت این رقم عبارتاند از:

• استان یزد

• استان خراسان جنوبی

• استان خراسان رضوی (به ویژه منطقه فیضآباد)

• استان قم

• استان اصفهان

• استان کرمان

• استان سمنان

• استان تهران (به ویژه منطقه گرمسار) 

مشخصات زراعی و ویژگی های کلیدی رقم ارگ

بر اساس نتایج تحقیقات و ارزیابی های به نژادی، رقم ارگ دارای ویژگی های متمایزکننده زیر است که آن را برای شرایط هدف مطلوب میسازد:

مزیت رقمی نسبت به ارقام شاهد

ارقام کویر، بم و روشن، از ارقام رایج در مناطق تحت تنش شوری بودهاند. با این حال، نتایج آزمایشات مقایسه عملکرد نشان داده است که رقم ارگ در شرایط مشابه از برتری قابل توجهی برخوردار است. به عنوان مثال، در یک مطالعه علمی که در مزرعه مرکز آموزش جهاد کشاورزی اصفهان انجام شد، رقم ارگ در شرایط شوری (هدایت الکتریکی ۱۱ دسیزیمنس بر متر) عملکرد مطلوبی از خود نشان داد و برای شرایط شوری قابل توصیه است . همچنین گزارشهای تحقیقی نشان میدهد که عملکرد ارگ در شرایط تنش شوری، به طور میانگین بیش از ارقام کویر و روشن بوده است .

توصیه های کاربردی برای کشت

رقم ارگ یک رقم بهاره بوده و در مناطقی که شوری آب و خاک یک چالش جدی است، انتخاب مناسبی است. با این حال، برای دستیابی به حداکثر پتانسیل عملکرد، رعایت نکات مدیریتی زیر ضروری است:

1. تناوب زراعی مناسب: رعایت تناوب زراعی برای کاهش تجمع عوامل بیماریزا و بهبود ساختار خاک.

2. مدیریت بهینه آبیاری: با وجود تحمل به شوری، استفاده از روشهای آبیاری که باعث آبشویی املاح و کاهش تجمع سدیم در ناحیه ریشه میشوند، مؤثر است.

3. تغذیه متعادل: انجام آزمون خاک و مصرف کودهای پتاسیم و فسفر میتواند به کاهش اثرات منفی شوری کمک کند. همچنین، استفاده از کودهای زیستی نظیر قارچهای مایکوریزا میتواند تحمل به شوری را در این رقم افزایش دهد .

نتیجه گیری

رقم گندم ارگ، به عنوان یک دستاورد مهم اصلاح نباتات در کشور، راهکاری علمی و عملی برای استفاده بهینه از اراضی و منابع آبی شور در مناطق معتدل است. این رقم با ترکیب مناسبی از عملکرد بالا، مقاومت به تنشهای غیرزیستی (شوری و خوابیدگی) و کیفیت مطلوب، میتواند نقش مؤثری در افزایش تولید گندم و پایداری امنیت غذایی در مناطق هدف ایفا کند.

منابع

1. محمودی چمپی، رویا؛ ابوطالبیان، محمدعلی. (۱۳۹۸). بررسی خصوصیات فیزیولوژیک دو رقم گندم (Triticum aestivum) در پاسخ به تنش شوری و مایکوریزا. علوم گیاهان زراعی ایران، ۵۰(۳)، ۶۹-۸۳. 

2. دانش سبز. (۱۴۰۰). ارقام گندم نان و ماکارونی قابل کشت در ایران. برگرفته از وبسایت دانش سبز. 

3. صفحه رسمی فیسبوک "مهندسی کشاورزی" (۳۱ اوت ۲۰۱۴). ارقام جدید گندم - رقم ارگ (پست). 

4. گزارش نامگذاری و آزادسازی لاین جدید گندم متحمل به شوری (۱۳-۸۴-MS). (۱۳۹۴). پایگاه مقالات سیویلیکا.