مراکش پس از توقف چندماهه واردات گندم نرم، از ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ مجدداً واردات این محصول را آغاز میکند. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده است که میزان جمعآوری گندم نرم تولید داخل به حدود ۶ میلیون قنطار رسیده و فاصله قابلتوجهی با هدف ۱۵ میلیون قنطار دارد. کاهش ذخایر موجود در شبکه تأمین و ناکافی بودن عرضه داخلی، از مهمترین عوامل بازگشت دولت به سیاست حمایت از واردات عنوان شده است.
فاصله ۹ میلیون قنطاری با هدف خرید داخلی
بر اساس گزارشهای منتشرشده، برنامه مراکش برای جمعآوری گندم نرم داخلی در فصل جاری، حدود ۱۵ میلیون قنطار بوده است؛ اما تاکنون تنها حدود ۶ میلیون قنطار از گندم تولید داخل جمعآوری شده است. بنابراین میزان تحقق برنامه حدود ۴۰ درصد هدف تعیینشده است و حدود ۹ میلیون قنطار با هدف اولیه فاصله وجود دارد.
از منظر تأمین مواد اولیه صنعت آسیابانی، اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم مقدار گندم داخلی جمعآوریشده تنها حدود ۱۲ درصد نیاز سالانه آسیابها را پوشش میدهد. به همین دلیل، تداوم اتکا به گندم داخلی بدون تکمیل ذخایر از مسیر واردات میتواند ریسک کاهش موجودی و فشار بر زنجیره تأمین آرد را افزایش دهد.
توقف واردات و کاهش تدریجی ذخایر
مراکش واردات گندم نرم را از ۱ ژوئن ۲۰۲۶ متوقف کرده بود. هدف از این سیاست، ایجاد فرصت برای فروش و جمعآوری گندم تولید داخل و افزایش سهم محصول داخلی در تأمین نیاز آسیابها بود.
با این حال، در دوره توقف واردات، ذخایری که واردکنندگان پیش از اجرای محدودیت ایجاد کرده بودند بهتدریج مصرف شده است. بر اساس اظهارات رئیس فدراسیون ملی آسیابانان مراکش، با کاهش این ذخایر، ادامه تأمین بازار بدون ورود محمولههای جدید با محدودیت مواجه میشد. انتظار میرود محمولههای جدید از ۱۶ سپتامبر وارد شوند و آسیابها از اواخر سپتامبر و اوایل اکتبر روند بازسازی ذخایر خود را آغاز کنند.
سازوکار جدید حمایت از واردات گندم
نکته مهم در سیاست جدید مراکش، صرفاً بازگشت واردات نیست؛ بلکه دولت همزمان یک سازوکار جبرانی برای اختلاف قیمت گندم وارداتی برقرار کرده است.
طبق بخشنامه دفتر ملی بینحرفهای غلات و حبوبات مراکش (ONICL)، قیمت مرجع مورد استفاده در این سازوکار ۲۷۰ درهم به ازای هر قنطار، معادل ۱۰۰ کیلوگرم، تعیین شده است. چنانچه هزینه تمامشده گندم وارداتی در مقصد از این سطح بالاتر باشد، تفاوت مربوطه از طریق سازوکار حمایتی دولت جبران خواهد شد. میزان حمایت نیز به صورت ماهانه و متناسب با تغییرات قیمت جهانی، هزینه حمل و سایر مؤلفههای هزینهای بازنگری میشود.
قیمت جهانی و شکاف ایجادشده برای آسیابها
گزارش Morocco World News بر اساس اظهارات رئیس فدراسیون ملی آسیابانان اعلام کرده است که قیمت فعلی گندم نرم در بازار بینالمللی حدود ۲۸۵ درهم به ازای هر قنطار بوده، در حالی که گندم در سطح ۲۷۰ درهم در اختیار آسیابها قرار میگیرد.
بر این اساس، شکاف قیمتی در شرایط گزارششده حدود ۱۵ درهم به ازای هر قنطار است؛ هرچند منبع مذکور آن را در محدوده تقریبی ۱۴.۵ تا ۱۵ درهم اعلام کرده است. این اختلاف، مبنای اصلی ضرورت مداخله حمایتی دولت در زنجیره واردات خواهد بود.
مبنای محاسبه یارانه؛ فراتر از قیمت جهانی
بر اساس جزئیات منتشرشده توسط Le360، محاسبه هزینه مرجع واردات توسط ONICL صرفاً بر پایه قیمت گندم در بازار جهانی انجام نمیشود. در این محاسبه، قیمت گندم، هزینه حمل دریایی، نرخ تبدیل دلار به درهم، هزینههای جابهجایی و تحویل و سایر هزینههای مرتبط در نظر گرفته میشود.
همچنین کشورهای مبدأیی از جمله فرانسه، آلمان، آرژانتین و ایالات متحده آمریکا در تعیین مبنای هزینه واردات مورد توجه قرار میگیرند. برای واردکنندگان نیز یک حاشیه ثابت ۲۲.۵ درهم به ازای هر قنطار در محاسبات لحاظ شده است.
پرداخت حمایت در دو مرحله
یکی از نکات فنی مهم در نظام جدید، مشروط بودن پرداخت حمایت به تحویل واقعی گندم وارداتی به آسیابهای صنعتی است. بر اساس گزارش Le360، پرداخت یارانه در دو مرحله انجام میشود:
- ۸۰ درصد حمایت بر مبنای مقدار گندم واردشده پرداخت میشود.
- ۲۰ درصد باقیمانده پس از ارائه مدارک مربوط به تحویل واقعی گندم به آسیابهای صنعتی آزاد خواهد شد.
در صورتی که گندم واردشده به آسیابها تحویل نشود، امکان مطالبه و بازپسگیری مبالغ حمایتی پرداختشده وجود دارد. این سازوکار از نظر سیاستگذاری، با هدف جلوگیری از تبدیل یارانه واردات به منفعت صرفاً تجاری و اطمینان از انتقال حمایت به زنجیره واقعی تأمین طراحی شده است.
پیامدهای بازار گندم مراکش
از دیدگاه اقتصادی و مهندسی زنجیره تأمین غلات، تصمیم مراکش را میتوان نوعی تنظیم همزمان عرضه داخلی، واردات و ذخیره راهبردی دانست. دولت در مرحله نخست با محدود کردن واردات تلاش کرد بازار داخلی را در فصل برداشت در اختیار تولیدکنندگان قرار دهد؛ اما پایین بودن میزان خرید داخلی نشان داد که عرضه داخلی بهتنهایی قادر به تأمین نیاز صنعت آسیابانی نیست.
از سوی دیگر، ازسرگیری واردات همراه با یارانه، به دولت امکان میدهد بدون انتقال کامل افزایش هزینه گندم وارداتی به آسیابها، جریان ورود گندم به کشور را حفظ کند. این موضوع بهویژه برای کشوری مانند مراکش که مصرف گندم و نیاز صنعت آرد آن بهشدت به تولید داخلی و واردات وابسته است، اهمیت بالایی در امنیت غذایی و مدیریت ذخایر غلات دارد.
جمعبندی برای بازار جهانی گندم
تصمیم جدید مراکش یک سیگنال قابل توجه برای بازار جهانی گندم نرم محسوب میشود. این کشور پس از یک دوره توقف واردات، بار دیگر به بازار بینالمللی بازمیگردد؛ در حالی که میزان خرید گندم داخلی تنها حدود ۶ میلیون قنطار در برابر هدف ۱۵ میلیون قنطار بوده است.
برنامه حمایتی جدید از ۱۶ سپتامبر تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ اجرا خواهد شد و میزان حمایت نیز ثابت نیست، بلکه با توجه به تغییرات قیمتهای بینالمللی و هزینههای واردات بهصورت دورهای محاسبه میشود. بنابراین حجم واقعی خرید مراکش در ماههای آینده به قیمت جهانی گندم، هزینه حمل دریایی، نرخ ارز، سرعت تخلیه و تحویل محمولهها و وضعیت ذخایر داخلی بستگی خواهد داشت.
منابع خبری:
- Morocco World News – Morocco to Resume Soft Wheat Imports on September 16 — ۲۲ اوت ۲۰۲۶.
- Le360 – Morocco to resume soft wheat import subsidies on Sept. 16 — ۲۳ اوت ۲۰۲۶
دیدگاهها