کاهش عرضه و افزایش ریسک ژئوپلیتیک در کنار هم؛ قیمت آتی گندم آمریکا صعودی ماند

در هفته پایانی اوت ۲۰۲۶ (هفته منتهی به ۳۱ اوت)، قیمت معاملات آتی گندم در بورس کالای شیکاگو (CBOT) به روند صعودی خود ادامه داد. قرارداد آتی ماه دسامبر در پایان هفته با قیمت ۷٫۸۴ دلار در هر بوشل بسته شد که رشد هفتگی ۱۲٫۱ درصدی را ثبت کرد و به بالاترین سطح خود از فوریه ۲۰۲۳ (دوسال و نیم اخیر) رسید. قرارداد ماه سپتامبر نیز در جریان معاملات، رقم ۷٫۶۷ دلار را لمس کرد که بالاترین قیمت در سه سال و نیم گذشته محسوب می شود. با این حال، در تضاد کامل با این افزایش قیمت، آمار فروش صادراتی گندم آمریکا همچنان ضعیف گزارش شده است. بر اساس داده های هفته منتهی به ۲۰ اوت، حجم بازرسی صادراتی گندم ایالات متحده به تنها ۴۲۵,۶۶۸ تن رسید که در مقایسه با ۱٫۰۵ میلیون تن در مدت مشابه سال قبل، کاهشی چشمگیر را نشان می دهد. این الگوی «افزایش قیمت در کنار کاهش حجم فروش»، نشان دهنده پیچیدگی معاملات در بازار جهانی گندم، همزمان با تلاقی بنیادهای عرضه و تقاضا با ریسک های ژئوپلیتیک است.

۱. کاهش در سمت عرضه: USDA برآورد تولید را کاهش داد و موجودی انبار به پایین ترین سطح تاریخی رسید
وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) در گزارش ماهانه «برآورد عرضه و تقاضای جهانی» (WASDE) که در ۱۲ اوت منتشر شد، برآورد تولید گندم آمریکا در سال زراعی ۲۰۲۶/۲۷ را ۵ میلیون بوشل کاهش داد و به ۱٫۵۳۱ میلیارد بوشل رساند. این میزان، پایینترین سطح تولید از سال ۱۹۷۰ (بیش از نیم قرن اخیر) محسوب میشود. کاهش در سطح برداشت و عملکرد در هر هکتار (بهویژه برای گندم قرمز سخت زمستانه و گندم دوروم) سهم عمدهای در این کاهش تولید داشته است.
همزمان با کاهش تولید، USDA برآورد موجودی انبار پایان فصل گندم آمریکا را به ۷۱۷ میلیون بوشل کاهش داد که نسبت به سال قبل ۲۲٫۱ درصد افت دارد. کاهش نسبت موجودی به مصرف (stocks-to-use ratio) به عنوان عاملی کلیدی، از افزایش قیمتهای آتی حمایت بنیادی کرده است. همچنین، USDA میانگین قیمت سالانه گندم را ۰٫۲۰ دلار افزایش داد و به ۶٫۲۰ دلار در هر بوشل رساند که به طور قابل توجهی بالاتر از رقم ۵٫۰۶ دلار در سال قبل است.
از منظر جهانی، شورای بینالمللی غلات (IGC) در گزارش ماه اوت خود، برآورد تولید جهانی گندم در سال ۲۰۲۶/۲۷ را ۴ میلیون تن کاهش داد و به ۸۱۷ میلیون تن رساند که بسیار کمتر از ۸۴۴ میلیون تن در سال قبل است. کاهش تولید جهانی گندم نسبت به سال قبل حدود ۳ درصد (معادل ۲۴ میلیون تن) برآورد میشود، در حالی که مصرف همچنان در حال رشد است. گسترش شکاف عرضه و تقاضا، منطق بنیادی افزایش قیمتها را تقویت کرده است.

۲. تشدید ریسک ژئوپلیتیک در دریای سیاه: افزایش حق بیمه ریسک ناشی از اختلال در عرضه
از اوایل ماه اوت، تشدید درگیریهای نظامی بین روسیه و اوکراین در منطقه دریای سیاه به مهمترین محرک افزایش قیمت گندم تبدیل شده است. حملات هواپیماهای بدون سرنشین اوکراین به بنادر روسیه در دریای سیاه، به ویژه منطقه دریای آزوف که حدود یکچهارم صادرات گندم روسیه از آن انجام میشود، به طور جدی نگرانیها درباره تداوم جریان صادرات غلات از این منطقه را افزایش داد.
به گزارش مؤسسه مشاورهای SovEcon، برآورد میشود صادرات گندم روسیه در ماه اوت به تنها ۳ تا ۳٫۴ میلیون تن برسد که بسیار پایینتر از میانگین تاریخی ۵ میلیون تن است. رویترز نیز گزارش داد که حملات به کشتی ها باعث توقف بیش از ۹۷ درصد ظرفیت صادرات غلات اوکراین و روسیه در حوضه دریای آزوف و دریای سیاه شده است. روسیه و اوکراین در مجموع بیش از ۲۵ درصد صادرات جهانی گندم را در اختیار دارند. اوکراین پیشبینی کرده است که صادرات محصولات کشاورزی امسال به نصف کاهش یابد و صادرات گندم آن ۵۳ درصد کمتر از برآوردهای قبلی خواهد بود. SovEcon پیشبینی صادرات گندم روسیه در سال ۲۰۲۶/۲۷ را از ۴۶٫۵ میلیون تن به ۴۴٫۶ میلیون تن کاهش داد. همچنین مؤسسه Argus تخمین زده که ظرفیت واقعی صادرات روسیه از طریق بنادر دریای بالتیک تنها حدود ۴٫۵ میلیون تن است که به هیچوجه قادر به جبران کسری صادرات از دریای سیاه نخواهد بود.
در نتیجه، حق بیمه ریسک در بازار به طور مداوم افزایش یافت. در ۲۸ اوت، قرارداد آتی دسامبر گندم CBOT به تنهایی ۳٫۱ درصد رشد کرد و به ۷٫۸۴ دلار رسید و در طول معاملات، عدد ۷٫۸۸ دلار را نیز لمس کرد که بالاترین رقم از فوریه ۲۰۲۳ محسوب میشود.

۳. تضعیف فروش صادراتی: کاهش قدرت رقابت قیمتی و تغییر در ساختار تجارت جهانی
علیرغم کاهش شدید عرضه و افزایش قیمتها، آمار فروش صادراتی گندم آمریکا عملکرد ضعیفی داشته و یک واگرایی قابل توجه را نشان میدهد.
گزارش هفتگی فروش صادراتی USDA نشان میدهد که در هفته منتهی به ۶ اوت، خالص فروش گندم آمریکا برای سال زراعی ۲۰۲۶/۲۷ به ۲۵۵,۹۰۰ تن رسید که دومین رکورد پایین فصل جاری و ۶۴٫۵۹ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش داشت. در هفته منتهی به ۱۳ اوت، فروش به ۳۹۳,۶۵۵ تن افزایش یافت اما همچنان ۲۴٫۲۶ درصد نسبت به سال قبل کاهش را نشان میداد. در هفته منتهی به ۲۰ اوت، خالص فروش ۴۰۲,۵۳۱ تن ثبت شد.
از منظر داده های تجمعی، کل فروش انباشته گندم آمریکا از ابتدای سال زراعی جاری تاکنون به ۷٫۲۷۷ میلیون تن رسیده که نسبت به سال قبل ۲۹ درصد کاهش دارد. این رقم تنها ۳۵ درصد از برآورد کل صادراتی USDA (معادل ۷۷۵ میلیون بوشل یا حدود ۲۱٫۱ میلیون تن) را پوشش میدهد، در حالی که این نسبت در سال قبل ۴۴ درصد بود. همچنین، حجم بازرسی صادراتی گندم از ابتدای سال زراعی تا ۲۰ اوت، به ۴٫۳۳۷ میلیون تن رسیده که ۲۶ درصد نسبت به سال قبل کاهش دارد.
دلیل اصلی تضعیف صادرات، از دست رفتن قدرت رقابت قیمتی است. افزایش مستمر قیمتهای آتی گندم آمریکا، قیمت صادراتی این کشور را به مراتب بالاتر از سایر صادرکنندگان اصلی مانند روسیه قرار داده و مستقیماً انگیزه خریداران بینالمللی را کاهش داده است. علاوه بر این، بازگشت جریان طبیعی تجارت جهانی و حضور مجدد رقبای اصلی (مانند روسیه و آرژانتین) در بازارهای بینالمللی، تقاضا برای گندم آمریکا را تضعیف کرده است.

۴. چشم انداز بازار: نوسانات در سطوح بالا در سایه تعادل میان عوامل مثبت و منفی
در حال حاضر، بازار گندم آمریکا درگیر رقابت میان چندین نیروی متضاد است:

عوامل حمایتی (صعودی): تولید گندم آمریکا به پایینترین سطح در ۵۳ سال اخیر رسیده و موجودی انبار به شدت کاهش یافته که بنیانی مستحکم ایجاد کرده است. ریسکهای ژئوپلیتیک دریای سیاه در کوتاه مدت قابل رفع نیستند و حق بیمه ریسک پابرجا خواهد ماند. همچنین، کاهش تولید جهانی در کنار رشد مصرف، همچنان به عنوان یک عامل ساختاری عمل میکند. از منظر موقعیت های معاملاتی، تا تاریخ ۲۵ اوت، موقعیت خالص فروش (نِت شورت) صندوقهای سفته باز در بازار آتی گندم CBOT از ۳۱,۴۰۱ قرارداد در ابتدای اوت به ۱۳,۶۰۰ قرارداد کاهش یافته که نشان دهنده تغییر احساسات بازار به سمت دیدگاه های صعودی است.

عوامل بازدارنده (نزولی): افزایش شاخص دلار، قدرت رقابت صادراتی گندم آمریکا را تضعیف می کند. با وجود کاهش، سطح کلی عرضه جهانی همچنان در محدوده نسبتاً مطلوبی قرار دارد. تداوم فروش ضعیف صادراتی، سقف قیمتی را محدود میسازد.

در مجموع، با توجه به کاهش عرضه جهانی و وجود حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک، انتظار میرود قیمت های آتی گندم آمریکا در کوتاه مدت در سطوح بالایی باقی بمانند. با این حال، تداوم تقاضای ضعیف صادراتی، یک سقف طبیعی برای رشد بیشتر قیمت ایجاد کرده است. همانند آنچه در هفته منتهی به ۱۴ اوت مشاهده شد (که رشد ۴٫۷ درصدی قیمت در پی تشدید تنش ها رخ داد، اما همزمان به دلیل «کافی بودن عرضه جهانی، تضعیف فروش صادراتی آمریکا و افزایش شاخص دلار»، فضای رشد قیمت محدود شد). به نظر میرسد این الگوی نوسانی در سطوح بالا، سناریوی محتمل برای بازار گندم آمریکا در کوتاه مدت باشد.

منابع: گزارش WASDE وزارت کشاورزی آمریکا (USDA)، گزارشهای هفتگی فروش صادراتی USDA، گزارش ماهانه شورای بین المللی غلات (IGC)، SovEcon، رویترز، Barchart، Tridge و داده های تحلیلی بازار.