بازار جهانی گندم در نخستین روزهای سپتامبر ۲۰۲۶ وارد مرحلهای از نوسان و ریسک قیمتی بالاتر شده است؛ تشدید حملات و اختلالات لجستیکی در منطقه دریای سیاه، بهویژه در مسیرهای صادراتی روسیه و اوکراین، موجب شده بخشی از خریداران آسیایی برای تأمین محمولههای خود به سمت عرضهکنندگان جایگزین در استرالیا و آرژانتین حرکت کنند. بر اساس گزارش رویترز در ۳ سپتامبر ۲۰۲۶، دستکم ۵۰۰ هزار تن گندم برای جایگزینی محمولههای تأخیری روسیه و اوکراین خریداری شده و قیمت گندم Premium White استرالیا برای بازار آسیا به حدود ۳۱۵ تا ۳۳۰ دلار در هر تن و گندم آرژانتین به حدود ۳۱۰ تا ۳۱۵ دلار در هر تن رسیده است؛ در مقابل، محمولههای دریای سیاه در محدوده ۲۶۰ تا ۲۸۰ دلار در هر تن قیمتگذاری شدهاند.
این اختلاف قیمت صرفاً یک تفاوت منطقهای معمول نیست، بلکه نشاندهنده افزایش پریمیوم ریسک و هزینه جایگزینی عرضه در بازار جهانی گندم است. رویترز گزارش داده که معاملات آتی گندم در بورس شیکاگو از اواخر ژوئن حدود ۳۵ درصد افزایش یافته است. در عین حال، خریداران آسیایی که پیشتر برای ماههای ژوئیه تا سپتامبر حدود ۲ تا ۲.۵ میلیون تن گندم دریای سیاه رزرو کرده بودند، اکنون با ریسک تأخیر یا عدم انجام بخشی از این قراردادها مواجهاند.
دادههای شورای بینالمللی غلات (IGC) نیز افزایش قابلتوجه قیمتهای صادراتی را تأیید میکند. بر اساس آخرین دادههای قابل مشاهده این نهاد، در ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ قیمت گندم درجه یک فرانسه در روئن ۲۹۱ دلار در هر تن، گندم سخت قرمز زمستانه آمریکا (HRW با پروتئین ۱۱.۵ درصد) در خلیج آمریکا ۳۵۳ دلار در هر تن و گندم نرم قرمز زمستانه آمریکا (SRW) ۳۱۴ دلار در هر تن بوده است. برای مقایسه، قیمت گندم فرانسه در ۳۱ اوت ۲۸۵ دلار و در ۲۸ اوت ۲۹۱ دلار ثبت شده بود که بیانگر نوسان سریع بازار در همین دوره کوتاه است.
از سوی دیگر، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نیز در آخرین گزارش خود از افزایش فشارهای قیمتی در بازار غلات خبر داده است. شاخص قیمت مواد غذایی FAO در اوت ۲۰۲۶ به ۱۳۳.۳ واحد رسید که نسبت به رقم اصلاحشده ژوئیه، ۱.۹ درصد افزایش داشت. FAO علت اصلی افزایش قیمتها را مجموعهای از شرایط نامساعد آبوهوایی، تنشهای ژئوپلیتیکی و اختلالات لجستیکی در تجارت دریای سیاه عنوان کرده است.
اهمیت تحولات اخیر برای بازار گندم از آنجا بیشتر میشود که دریای سیاه یکی از مهمترین کانونهای عرضه جهانی است. گزارش رویترز در ۳۱ اوت ۲۰۲۶ نشان میدهد روسیه، در واکنش به اختلالات ایجادشده در دریای سیاه و دریای آزوف، در حال انتقال بخشی از صادرات غلات خود به مسیرهای دریای بالتیک است. این تغییر مسیر نشان میدهد مشکل فعلی تنها افزایش قیمت نیست، بلکه افزایش هزینه و ریسک لجستیک صادرات نیز به ساختار قیمت گندم وارد شده است.
چشمانداز کوتاهمدت بازار
از منظر تحلیلی، در کوتاهمدت سه عامل اصلی همچنان میتوانند از قیمت جهانی گندم حمایت کنند: نخست، استمرار اختلال در صادرات روسیه و اوکراین؛ دوم، افزایش تقاضا برای تأمین محمولههای جایگزین از استرالیا، آرژانتین، اتحادیه اروپا و آمریکا؛ و سوم، نگرانیهای مربوط به تولید غلات در برخی مناطق به دلیل شرایط نامساعد جوی.
با این حال، افزایش قیمت الزاماً به معنای شکلگیری یک کمبود فیزیکی جهانی گندم نیست. دادههای FAO نشان میدهد موجودی گندم جهان همچنان در سطح قابلتوجهی قرار دارد و حتی در شرایط اختلال حملونقل، برآورد ذخایر گندم میتواند افزایش یابد. بنابراین، محرک فعلی بازار بیشتر ریسک دسترسی به عرضه، مکان عرضه و هزینه انتقال است تا صرفاً کاهش تولید جهانی.
برای بازار ایران، این تحولات اهمیت ویژهای دارد. افزایش قیمت گندم صادراتی در بازارهای رقیب، افزایش هزینه حملونقل و بیمه و همچنین افزایش پریمیوم ریسک دریای سیاه میتواند هزینه واقعی واردات گندم را افزایش دهد؛ حتی اگر قیمت پایه گندم دریای سیاه در مقاطعی پایینتر از قیمت گندم آمریکا یا استرالیا باقی بماند. از این رو، در ارزیابی قیمت جهانی گندم برای سیاستگذاری داخلی، اتکا به یک قیمت واحد کافی نیست و باید همزمان قیمت FOB مبدأ، قیمتهای آتی، هزینه حمل، بیمه، کیفیت گندم، پروتئین، کرایه حمل و ریسک مسیر تجاری مورد توجه قرار گیرد.
در مجموع، دادههای منتشرشده تا ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد بازار جهانی گندم در یک وضعیت صعودی اما بهشدت ریسکمحور قرار گرفته است. چنانچه اختلال در مسیرهای صادراتی دریای سیاه ادامه پیدا کند، احتمال تداوم پریمیوم قیمتی گندم در بازارهای جایگزین وجود دارد؛ در مقابل، کاهش تنشهای ژئوپلیتیکی و عادی شدن جریان صادرات روسیه و اوکراین میتواند بخشی از این پریمیوم را از بازار حذف کند. بنابراین، در شرایط فعلی، مسیر صادرات و ریسک لجستیکی به اندازه تراز تولید و مصرف جهانی در تعیین قیمت گندم اهمیت پیدا کرده است.
منابع مورد استفاده:
- Reuters — ۳ سپتامبر ۲۰۲۶: Asian buyers turn to Australian, Argentine wheat amid Black Sea disruptions؛ مهمترین منبع خبری برای قیمتهای جاری و رفتار خریداران آسیایی.
- FAO — ۵ سپتامبر ۲۰۲۶: Supply concerns drive FAO Food Price Index higher in August؛ منبع رسمی برای وضعیت قیمت جهانی غلات و عوامل بنیادین بازار.
- Reuters — ۴ سپتامبر ۲۰۲۶: World food prices at highest since 2022 as supply risks mount, FAO says؛ تحلیل تازه از اثر جنگ، آبوهوا و اختلال دریای سیاه بر بازار جهانی غذا.
- IGC — دادههای بازار تا ۳ سپتامبر ۲۰۲۶: قیمتهای روزانه گندم فرانسه، HRW و SRW آمریکا.
- Reuters — ۳۱ اوت ۲۰۲۶: Russian grain exports shift to Baltic as Black Sea trade disrupted؛ اطلاعات مربوط به تغییر مسیر صادرات روسیه و پیامدهای لجستیکی آن.
- USDA/ERS — ۱۴ اوت ۲۰۲۶: Wheat Outlook: August 2026؛ پیشبینی رسمی قیمت و تراز بازار گندم آمریکا برای سال زراعی ۲۰۲۶/۲۷.
دیدگاهها