راهنمای کامل کشت گندم دیم رقم زاگرس (ویژه کشاورزان مناطق گرمسیر و نیمه‌گرمسیر)

این رقم در سال ۱۳۷۶ پس از سال‌ها تحقیق و آزمایش در ایستگاه‌های مختلف دیم کشور معرفی شده و یکی از ارقام موفق گندم دیم در مناطق گرمسیر و نیمه‌گرمسیر محسوب می‌شود. این رقم توسط مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور (ساری) از مواد دریافتی از ایکاردا (ICARDA) در سال زراعی ۶۹-۱۳۶۸ انتخاب و معرفی شده است.

یک نگاه کلی به مشخصات رقم زاگرس

عملکرد آن چقدر است؟

اعداد کلیدی عملکرد را به خاطر بسپارید:

نکته مهم: اگر رقم زاگرس را به جای رقم ماردون در سطح حدود یک میلیون هکتار از دیمزارهای گرمسیر کشور بکارید، سالانه ۵۸۱ هزار تن افزایش تولید خواهید داشت!

بهترین زمان کاشت

برای منطقه گرمسیر دیم، زمان کاشت با شروع بارندگی‌های پاییزه تنظیم می‌شود. به طور کلی:

• دهه اول تا پایان دهه دوم آذر ماه (بسته به زمان شروع بارندگی‌های مؤثر)

• در مناطق گرمتر، کاشت زودتر از موعد باعث رشد رویشی بیش از حد و کاهش عملکرد می‌شود

• در مناطق سردتر، کاشت دیرهنگام باعث استقرار ضعیف گیاه می‌شود

نکات کلیدی برای کاشت موفق

۱. آماده‌سازی زمین (خاک‌ورزی)

• بلافاصله پس از اولین بارندگی پاییزه، شخم با گاوآهن برگرداندار به عمق حدود ۲۰ سانتی‌متر + دیسک 

• استفاده از گاوآهن قلمی + پنجه غازی به عمق ۱۰ سانتی‌متر برای کنترل علف‌های هرز و آماده‌سازی بستر بذر 

• در مناطق با بارندگی کمتر، خاک‌ورزی حفاظتی (کم‌خاک‌ورزی) توصیه می‌شود تا رطوبت خاک حفظ شود

۲. میزان بذر مصرفی

بر اساس وزن هزار دانه (۳۸ گرم)، میزان بذر مناسب:

• ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار (تعداد ۳۰۰ دانه در متر مربع) 

• در شرایط نامساعد یا بذر با جوانه‌زنی پایین، میزان را تا ۱۲۰ کیلوگرم در هکتار افزایش دهید

• طبق تحقیقات انجام شده در خرم‌آباد، تراکم‌های مختلف بذر از ۱۰۰ تا ۵۰۰ دانه در متر مربع تأثیر معنی‌داری بر عملکرد نداشته است 

۳. عمق و فاصله کاشت

• فاصله خطوط کشت: ۱۵ تا ۱۷ سانتی‌متر 

• عمق کاشت: ۵ تا ۷ سانتی‌متر (در خاک‌های سبک، عمق کمتر)

۴. تغذیه (کوددهی)

مصرف کودها بر اساس نتایج تجزیه خاک هر منطقه تعیین می‌شود. ولی به طور کلی:

تذکر مهم: تمام کودهای فسفره و پتاسه باید قبل از کاشت به خاک داده شود. مصرف بیش از حد کود ازته در دیمزارها، باعث رشد رویشی زیاد و افزایش حساسیت به خشکی می‌شود.

۵. استفاده از ریزمغذی‌ها

تحقیقات نشان داده است که محلول‌پاشی با کودهای ریزمغذی مانند آگروتین (حاوی آهن، روی، منگنز و مس) می‌تواند عملکرد رقم زاگرس را تا ۳۵۴۰ کیلوگرم در هکتار افزایش دهد. بهترین نتیجه با ترکیب پیش‌تیمار بذر + محلول‌پاشی در مراحل رشد به دست آمده است .

۶. آبیاری تکمیلی (اگر امکان دارد)

با وجود اینکه رقم زاگرس برای کشت دیم معرفی شده است، تحقیقات نشان داده است که یک نوبت آبیاری تکمیلی در مرحله ساقه‌رفتن یا گلدهی می‌تواند عملکرد را به طور قابل‌توجهی افزایش دهد. در منطقه ایلام، رقم زاگرس با آبیاری تکمیلی در مرحله ساقه‌رفتن، عملکردی حدود ۳۶۹۰ کیلوگرم در هکتار داشته است .

۷. تناوب زراعی

برای حفظ حاصلخیزی خاک و کاهش بیماری‌ها، کشت گندم به صورت تناوب با حبوبات (عدس، نخود) یا گیاهان علوفه‌ای یک‌ساله توصیه می‌شود .

کنترل بیماری‌ها و آفات

ضدعفونی بذر

حتماً بذر را قبل از کاشت با سموم قارچ‌کش مناسب ضدعفونی کنید تا از بیماری‌های بذرزاد (مانند سیاهک‌ها) جلوگیری شود. استفاده از سموم دو منظوره توصیه می‌شود .

بیماری‌های مهم

رقم زاگرس مقاومت خوبی به بیماری‌های رایج گندم دیم دارد. با این حال، در مناطقی با رطوبت بالا، به ویژه در استان‌های شمالی، احتمال بروز بیماری‌های زنگ و فوزاریوم وجود دارد .

جمع‌بندی نهایی برای کشاورز

✅ این رقم را بکارید اگر:

• در مناطق گرمسیر و نیمه‌گرمسیر دیم (ایلام، گچساران، کوهدشت، مغان، گرگان، گنبد) هستید

• بارندگی منطقه شما بین ۲۲۰ تا ۳۲۰ میلی‌متر در سال است

• به دنبال رقمی زودرس برای فرار از گرمای آخر فصل هستید

• کیفیت نانوایی برای شما اهمیت دارد

❌ این رقم را نکارید اگر:

• در مناطق سردسیر با بارندگی بالای ۴۵۰ میلی‌متر هستید

• امکان آبیاری کامل و پرنهاده در اختیار دارید (برای این شرایط ارقام پرمحصول آبی مناسب‌ترند)

سخن آخر

رقم زاگرس یک رقم موفق و آزمایش‌شده برای شرایط دیم مناطق گرمسیر و نیمه‌گرمسیر کشور است که با رعایت اصول صحیح کاشت، داشت و برداشت، می‌تواند عملکردی بیش از ۳/۵ تن در هکتار داشته باشد. جایگزینی این رقم به جای ارقام قدیمی، گام مهمی در افزایش تولید گندم دیم کشور و بهبود درآمد کشاورزان خواهد بود.

موفق باشید!

منابع

۱. معرفی رقم گندم دیم زاگرس – مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور (ساری)، ۱۳۷۶

۲. تارکی، ف. (۱۳۸۱). بررسی اثرات فرمول کودی و تراکم بذر بر عملکرد گندم رقم زاگرس در شرایط دیم گرمسیری. هفتمین کنگره علوم زراعت و اصلاح نباتات ایران 

۳. Kakolvand, E. & Amiri, Z. (2014). Effect of complementary irrigation on agronomic attributes of wheat varieties in different growth stages in Lorestan-Honam areas. International Journal of Farming and Allied Sciences, 3(6) 

۴. جعفری، م. و دهقانی، م. بررسی اثر پرایمینگ و محلول‌پاشی کود ریزمغذی آگروتین بر عملکرد ارقام گندم دیم. دانشگاه شاهد 

۵. دستورالعمل فنی کشت گندم دیم در اقلیم گرمسیری – مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، ۱۴۰۱