رقم گندم دوروم بهرنگ (Behrang) یکی از ارقام موفق و پرمحصول گندم دوروم است که در زمستان ۱۳۸۸ توسط مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر معرفی و آزادسازی شده است. این رقم بهطور ویژه برای کشت در مناطق گرم و خشک جنوب کشور طراحی شده و به دلیل دارا بودن ویژگیهایی نظیر سازگاری گسترده، پایداری عملکرد مطلوب، کیفیت مناسب دانه برای صنایع ماکارونی و مقاومت قابل قبول به بیماریهای مهم گندم، مورد توجه بهنژادگران و کشاورزان قرار گرفته است. در این نوشتار، ویژگیهای زراعی، عملکرد، مقاومت به بیماریها و کیفیت دانه این رقم بهصورت دقیق و کارشناسی بررسی میشود.
۱. پیشینه و اهمیت کشت گندم دوروم در ایران
ارقام محلی گندم دوروم از گذشتههای بسیار دور در مناطق مختلف کشور، بهویژه از شمال غرب تا جنوب غرب، بهصورت دیم کشت میشدهاند. سطح زیر کشت دیم این محصول در سالهای اخیر حدود ۲۵۰ هزار هکتار برآورد میشود.
تا پیش از سال ۱۳۷۰، کشت آبی گندم دوروم بهصورت گسترده رایج نبود. اما از دهه هشتاد، با ورود بذر رقم یاواروس-۷۹ و معرفی ارقام سیمینه، آریا و کرخه برای کشت در زراعت آبی، سطح کشت گندم دوروم آبی به بیش از ۲۰۰ هزار هکتار افزایش یافت. این افزایش سطح زیر کشت، نشاندهنده سازگاری وسیع گندم دوروم با شرایط آبوهوایی خشک، بهویژه در مناطق گرم و خشک جنوب کشور است.
صنایع ماکارونیسازی کشور نیازمند سمولینا هستند که از دانه گندم دوروم به دست میآید. به همین دلیل، معرفی ارقامی با سازگاری و پایداری عملکرد بالا، از اولویتهای برنامههای بهنژادی کشور محسوب میشود. رقم بهرنگ در پاسخ به این نیاز معرفی شده است.
۲. مناطق مناسب کشت
رقم بهرنگ بهطور ویژه برای مناطق گرم و خشک جنوب کشور شامل استانهای خوزستان، فارس (مناطق جنوبی)، کرمان، لرستان (مناطق گرم)، ایلام (حوزه جنوبی) و هرمزگان توصیه میشود. این رقم در آزمایشهای سازگاری در ایستگاههای تحقیقاتی داراب، دزفول، اهواز، خرمآباد و گرگان مورد ارزیابی قرار گرفته و واکنش مطلوبی نشان داده است.
۳. ویژگیهای زراعی و مورفولوژیکی
جدول زیر خلاصهای از مهمترین ویژگیهای زراعی رقم بهرنگ را بر اساس منابع معتبر و اطلاعات مندرج در برگه معرفی رقم ارائه میدهد:
| ویژگی | مقدار/وضعیت |
|---|---|
| تیپ رشد | بهاره |
| مدت زمان تا ظهور سنبله | ۱۱۶ روز |
| ارتفاع بوته | ۹۴ سانتیمتر |
| وزن هزار دانه | ۵۲ گرم (برخی منابع ۴۶ گرم نیز گزارش کردهاند) |
| رنگ دانه | کهربایی (زرد کهربایی) |
| کیفیت دانه | بسیار خوب |
۴. عملکرد دانه
رقم بهرنگ از نظر عملکرد دانه و پایداری عملکرد در میان لاینهای مورد بررسی برترین بوده است.
-
میانگین عملکرد این رقم طی ۳ سال در ۴ منطقه بالغ بر ۶۸۵/۶ تن در هکتار (معادل ۶۸۵۶ کیلوگرم در هکتار) گزارش شده است.
-
در منابع دیگر، عملکرد بهرنگ در شرایط مختلف بین ۵۱۰۱ تا ۷۲۰۹ کیلوگرم در هکتار ذکر شده است.
-
برای مثال، در آزمایش مقایسه عملکرد پیشرفته، رقم بهرنگ با عملکرد ۷۰۶۸ کیلوگرم در هکتار به عنوان شاهد مورد استفاده قرار گرفته است. در آزمایش دیگری، عملکرد آن ۷۰۲۱ کیلوگرم در هکتار گزارش شده است.
-
در شرایط تنش کمآبی، این رقم با متوسط عملکرد ۵۳۱۰ کیلوگرم در هکتار و کاهش عملکرد حدود ۹/۱۶ درصد، شاخصهای تحمل به تنش (STI، MP و GMP) بالایی از خود نشان داده است.
نکته مهم: با توجه به اختلاف اندک اعداد گزارششده در منابع مختلف (که ناشی از سال، مکان و شرایط متفاوت آزمایش است)، میتوان عملکرد قابل انتظار این رقم را در شرایط مطلوب در محدوده ۷۰۰۰-۷۲۰۰ کیلوگرم در هکتار و در شرایط دیم یا تنشدار در محدوده ۵۱۰۰-۵۳۰۰ کیلوگرم در هکتار در نظر گرفت.
۵. مقاومت به بیماریها
یکی از نقاط قوت رقم بهرنگ، مقاومت قابل قبول آن به بیماریهای مهم گندم است. نتایج ارزیابیها در ایستگاههای مختلف به شرح زیر است:
| بیماری | واکنش مقاومت | توضیحات |
|---|---|---|
| زنگ زرد | مقاوم تا نیمهمقاوم | واکنش در داراب، دزفول، خرمآباد، اهواز، گرگان، نیشابور و کرج ثبت شده است |
| زنگ سیاه (نژاد Ug99) | نیمهمقاوم | مقاومت به نژاد Ug99 به عنوان یکی از صفات بارز این رقم مطرح است |
| سیاهک پنهان | مقاوم | |
| سیاهک معمولی (ناقص) | مقاوم | |
| خوابیدگی (ورس) | مقاوم | |
| ریزش دانه | مقاوم |
تذکر فنی: واکنش "مقاوم تا نیمهمقاوم" به زنگ زرد به این معناست که در شرایط عادی، رقم بهرنگ سطح مقاومت خوبی نشان میدهد، اما در سالهای همهگیری یا ظهور نژادهای جدید بیمارگر، ممکن است علائم بیماری در سطح محدودی مشاهده شود. بنابراین، پایش مستمر مزارع و رعایت تناوب زراعی همچنان توصیه میشود.
۶. کیفیت دانه و کاربرد صنعتی
گندم دوروم به دلیل درصد بالای پروتئین و گلوتن، ماده اولیه اصلی تولید سمولینا و فرآوردههای ماکارونی محسوب میشود. رقم بهرنگ از این نظر دارای کیفیت بسیار خوب بوده و دانههای آن با رنگ کهربایی (زرد کهربایی) و وزن هزار دانه ۵۲ گرم، از شاخصهای کیفی مطلوبی برخوردار است.
بر اساس برخی گزارشها، میزان سمولینا در این رقم حدود ۵۸ درصد بوده و از کیفیت مناسبی برای تهیه ماکارونی برخوردار است. این ویژگی، بهرنگ را به گزینهای ارزشمند برای تأمین نیاز صنایع ماکارونی کشور تبدیل کرده است.
۷. جمعبندی و توصیههای نهایی
رقم گندم دوروم بهرنگ با دارا بودن ویژگیهای زیر، یکی از ارقام برتر برای کشت در اقلیم گرم و خشک جنوب کشور محسوب میشود:
-
سازگاری گسترده با شرایط آبوهوایی گرم و خشک
-
عملکرد مطلوب و پایدار (حدود ۷۰۰۰ کیلوگرم در هکتار در شرایط آبی مطلوب)
-
مقاومت قابل قبول به بیماریهای زنگ زرد، زنگ سیاه (نژاد Ug99)، سیاهکها، خوابیدگی و ریزش دانه
-
کیفیت عالی دانه با رنگ کهربایی و وزن هزار دانه بالا، مناسب برای صنایع ماکارونی
با توجه به اینکه بیشترین سطح زیر کشت گندم دوروم کشور در اقلیم گرم و خشک جنوب واقع شده است، رقم بهرنگ میتواند نیاز این مناطق را تا حد زیادی مرتفع سازد.
منابع
-
معرفی گندم بهرنگ، وبلاگ تخصصی اصلاح نباتات ایران (irpbr.blogfa.com)
-
آران، رقم جدید گندم دوروم مناسب برای کشت در مناطق گرم و خشک جنوب ایران، نشریه پژوهشهای کاربردی زراعی (rafhc.areeo.ac.ir)
-
ارزیابی عملکرد دانه و پایداری آن در ژنوتیپهای گندم دوروم در مناطق گرم و خشک کشور، نشریه اصلاح نباتات (agrobreedjournal.ir)
-
Evaluation of Durum Wheat Cultivars and Promising Lines for Yield and Yield Stability in Warm and Dry Areas, Journal of Crop Breeding (jcb.sanru.ac.ir)
-
ارقام گندم نان و ماکارونی قابل کشت در ایران، دانش سبز (daneshsabz.com)
-
شناسایی ارقام گندم نان و دوروم مناسب کاشت در منطقه ارزوئیه کرمان، نشریه علوم زراعی (cropscience.uoz.ac.ir)
-
جستجوی اینترنتی با کلیدواژههای "بهرنگ گندم دوروم"، "رقم بهرنگ" و "Behrang durum wheat"
دیدگاهها