خودکفایی گندم سوریه در سال ۲۰۲۶

در تاریخ ۱۲ اوت ۲۰۲۶، سازمان غلات سوریه اعلام کرد که این کشور برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ داخلی در سال ۲۰۱۱ به خودکفایی در تولید گندم دست یافته است. این دستاورد در حالی محقق شده که تنها یک سال پیش، سوریه با یکی از شدیدترین خشکسالی‌های تاریخ خود مواجه بود و پیش‌بینی می‌شد نیاز به واردات گندم به حدود ۳ میلیون تن برسد. این گزارش به تحلیل ابعاد فنی، اقتصادی و امنیت غذایی این تحول می‌پردازد.

۱. آمار تولید و خودکفایی

بر اساس اعلام سازمان غلات سوریه، مجموع گندم دریافت‌شده از مزارع سراسر کشور در فصل برداشت سال ۲۰۲۶ به ۲.۷ میلیون تن رسیده است که از نیاز سالانه کشور یعنی ۲.۵۵ میلیون تن فراتر رفته است.

احمد قاضون، معاون مدیرکل سازمان غلات سوریه، طی اعلام رسمی خود تأکید کرده است: «امسال هیچ نیازی به واردات گندم در این فصل نخواهیم داشت». آخرین باری که سوریه به خودکفایی در تولید گندم دست یافته بود به سال ۲۰۱۰ بازمی‌گردد، یعنی یک سال پیش از آغاز جنگ داخلی که در آن زمان تولید سالانه به طور متوسط ۴.۱ میلیون تن بود.

۲. عامل کلیدی موفقیت: بهبود شرایط اقلیمی

مهم‌ترین عامل در تحقق این خودکفایی، تغییر چشمگیر شرایط اقلیمی نسبت به سال گذشته است:

• در سال ۲۰۲۵، سوریه با شدیدترین خشکسالی طی ۳۶ سال اخیر مواجه شد. بارندگی بین نوامبر ۲۰۲۴ تا می ۲۰۲۵ بیش از ۵۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بود و تولید غلات به حدود ۱.۲ میلیون تن سقوط کرد که بیش از ۶۰ درصد کمتر از میانگین بود.

• در مقابل، فصل زراعی ۲۰۲۶ شاهد بارندگی مناسب و فراتر از میانگین بود. بر اساس گزارش سامانه هشدار سریع اروپا (ASAP-JRC)، شاخص توده زیستی محصولات زمستانه در تمام استان‌های سوریه به طور قابل‌توجهی بالاتر از میانگین ثبت شد.

• استان حسکه به عنوان قطب اصلی تولید گندم، نقش محوری در این موفقیت ایفا کرد. پیش‌بینی می‌شد تولید این استان به تنهایی از ۱.۰۲۵ میلیون تن فراتر رود و کشت گندم در مساحتی بالغ بر ۴۶۳,۵۰۰ هکتار انجام شده بود.

۳. عوامل مؤثر دیگر بر افزایش تولید

علاوه بر بهبود بارندگی، عوامل دیگر نیز در افزایش تولید نقش داشتند:

• ثبات نسبی سیاسی: پایان جنگ داخلی در سال ۲۰۲۴ و روی کار آمدن دولت جدید، امکان دسترسی بهتر کشاورزان به زمین‌های زراعی را فراهم کرد. در دوران جنگ، بخش‌های وسیعی از مناطق حاصلخیز شمال شرق کشور از چرخه تولید خارج شده بود.

• توافق با اداره خودمختار کرد: در ژانویه ۲۰۲۶، دولت مرکزی و اداره خودمختار کرد در شمال شرق سوریه به توافقی برای یکپارچه‌سازی نهادی دست یافتند که به تسهیل خرید و جمع‌آوری محصول از مناطق کردنشین انجامید.

• توسعه زیرساخت‌های جمع‌آوری: ۱۷ مرکز جمع‌آوری و انبار غلات در استان حسکه به‌تنهایی برای دریافت محصول تجهیز شد که نزدیکی به مناطق تولیدی، سرعت و کارایی عملیات برداشت را افزایش داد.

۴. چالش‌های موجود با وجود خودکفایی

علیرغم دستیابی به خودکفایی در تولید، چالش‌های ساختاری امنیت غذایی همچنان به قوت خود باقی است:

• ناامنی غذایی گسترده: بر اساس گزارش مشترک سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و برنامه جهانی غذا (WFP) در ژوئن ۲۰۲۶، سوریه همچنان در فهرست کشورهای "کانون گرسنگی" جهان قرار دارد و بیش از ۱۳ میلیون نفر (بیش از نیمی از جمعیت) با ناامنی غذایی حاد مواجه هستند.

• کاهش چشمگیر کمک‌های بشردوستانه: برنامه جهانی غذا اعلام کرده که به دلیل کمبود بودجه، کمک‌های غذایی اضطراری را از ۱.۳ میلیون نفر به ۶۵۰,۰۰۰ نفر کاهش داده و برای حفظ کمک‌ها در نیمه دوم ۲۰۲۶ به ۱۸۹ میلیون دلار نیاز دارد.

• فشار اقتصادی: با وجود افزایش ۲۰۰ درصدی حداقل دستمزد در سال ۲۰۲۵، قدرت خرید خانوارها همچنان پایین است و تنها ۳۷ درصد از هزینه‌های سبد غذایی پایه را پوشش می‌دهد.

۵. تحلیل و چشم‌انداز

دستاورد خودکفایی گندم از منظر فنی، نقطه عطفی در بازسازی بخش کشاورزی سوریه محسوب می‌شود. با این حال، تحلیل عمیق‌تر نشان می‌دهد که:

• وابستگی به شرایط اقلیمی: موفقیت سال ۲۰۲۶ عمدتاً مرهون شرایط استثنایی بارندگی بوده و تداوم آن در سال‌های آینده قطعی نیست. کارشناسان خاطرنشان کرده‌اند که میانگین تولید در شرایط عادی حدود ۴.۱ میلیون تن بوده، در حالی که تولید فعلی ۲.۷ میلیون تن است و فاصله قابل‌توجهی با ظرفیت کامل دارد.

• شکنندگی امنیت غذایی: با وجود خودکفایی در تولید گندم، بیش از نیمی از جمعیت همچنان با ناامنی غذایی مواجه هستند که نشان می‌دهد مشکل اصلی تنها در تولید نیست، بلکه در توزیع، قدرت خرید و دسترسی به مواد غذایی ریشه دارد.

• نیاز به توسعه پایدار: سازمان غلات سوریه در حال اجرای استراتژی ذخیره‌سازی برای مدیریت حجم بالای گندم و حفظ کیفیت از طریق انتقال به سیلوها و انبارهای مجهز و انجام عملیات ضدعفونی دوره‌ای است. همچنین برنامه‌هایی برای افزایش ظرفیت‌های ذخیره‌سازی در سال‌های آینده وجود دارد.

جمع‌بندی

سوریه در سال ۲۰۲۶ با تکیه بر بهبود شرایط اقلیمی، ثبات نسبی سیاسی، و انسجام در جمع‌آوری محصول، برای نخستین بار پس از ۱۵ سال به خودکفایی در تولید گندم دست یافته است. این موفقیت، در حالی که از نظر فنی و اقتصادی حائز اهمیت است، نمی‌تواند چالش‌های عمیق امنیت غذایی ناشی از فقر، کاهش کمک‌های بشردوستانه و شکنندگی اقتصادی را به‌طور کامل برطرف کند. ادامه این روند نیازمند سرمایه‌گذاری پایدار در زیرساخت‌های کشاورزی، توسعه ظرفیت‌های ذخیره‌سازی، و حمایت بین‌المللی برای تأمین نیازهای اساسی جمعیت آسیب‌پذیر است.

منبع خبر:
World Grain. (2026, August 12). Syrian wheat harvest reaches self-sufficiency.
https://www.world-grain.com/articles/23100-syrian-wheat-harvest-reaches-self-sufficiency