بررسی اطلاعات بارش تجمعی استانهای کشور از ابتدای سال آبی جاری تا تاریخ ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ نشان میدهد که وضعیت بارندگی در سطح کشور، اگرچه در مجموع به میانگین بلندمدت نزدیک است، اما در مقیاس استانی با تفاوتهای قابل توجه و ناهمگونی محسوسی همراه بوده است.
بر اساس ارقام پایه جدول، بارش تجمعی کشور تا این تاریخ به ۲۳۲.۶ میلیمتر رسیده است، در حالی که مقدار بلندمدت متناظر ۲۳۱.۴ میلیمتر گزارش شده است. بر این اساس، بارش کشور حدود ۱.۲ میلیمتر، معادل ۰.۵ درصد، بیشتر از میانگین بلندمدت قرار دارد. بنابراین نمیتوان از یک وضعیت کلی «ترسالی» یا «خشکسالی» برای کل کشور سخن گفت؛ زیرا نزدیک بودن مقدار کشوری به میانگین بلندمدت، اختلافهای قابل توجه میان استانها را پنهان میکند.
پراکندگی قابل توجه وضعیت بارش میان استانها
مقایسه بارش جاری با میانگین بلندمدت نشان میدهد که ۱۲ استان در زمان تهیه جدول، بارشی بالاتر از میانگین بلندمدت خود داشتهاند و ۱۹ استان پایینتر از میانگین بلندمدت قرار گرفتهاند.
در میان استانهای دارای بارش بیشتر از میانگین بلندمدت، هرمزگان با بارش ۲۹۰.۶ میلیمتر، حدود ۶۳.۸ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت خود بارش دریافت کرده و بیشترین افزایش نسبی را در این مقایسه به خود اختصاص داده است.
پس از هرمزگان، خراسان جنوبی با حدود ۴۷.۹ درصد افزایش، ایلام با حدود ۳۷.۳ درصد، بوشهر با حدود ۲۳.۸ درصد و آذربایجان غربی با حدود ۲۱.۷ درصد در میان استانهای دارای بیشترین افزایش نسبت به میانگین بلندمدت قرار دارند.
از نظر مقدار مطلق افزایش نیز ایلام وضعیت قابل توجهی دارد؛ بارش این استان به ۵۳۳.۶ میلیمتر رسیده که حدود ۱۴۵.۱ میلیمتر بیشتر از میانگین بلندمدت ۳۸۸.۵ میلیمتری آن است.
در مقابل، بیشترین کاهش نسبی نسبت به میانگین بلندمدت در تهران مشاهده میشود. بارش تجمعی تهران ۱۶۳.۹ میلیمتر بوده که حدود ۴۰.۸ درصد کمتر از میانگین بلندمدت ۲۷۶.۷ میلیمتری است.
پس از تهران، قم با حدود ۳۵.۱ درصد کاهش، سمنان با حدود ۳۴.۱ درصد کاهش، مرکزی با حدود ۳۲.۲ درصد کاهش، قزوین با حدود ۲۵.۴ درصد کاهش و گیلان با حدود ۲۵.۳ درصد کاهش قرار دارند.
گیلان؛ بالاترین بارش تجمعی اما پایینتر از میانگین بلندمدت
یکی از نکات مهم جدول، وضعیت استان گیلان است. این استان با ۶۷۱ میلیمتر، بیشترین مقدار بارش تجمعی ثبتشده در میان استانهای جدول را دارد؛ با این حال، میانگین بلندمدت بارش آن ۸۹۸.۱ میلیمتر است.
بنابراین با وجود آنکه گیلان همچنان از نظر مقدار مطلق بارش در صدر استانها قرار دارد، بارش تجمعی آن حدود ۲۲۷.۱ میلیمتر، معادل ۲۵.۳ درصد، کمتر از میانگین بلندمدت است.
پس از گیلان، استانهای کهگیلویه و بویراحمد با ۶۰۹.۲ میلیمتر، چهارمحال و بختیاری با ۵۸۰.۹ میلیمتر، مازندران با ۵۵۴.۴ میلیمتر، کرمانشاه با ۵۴۱.۴ میلیمتر و لرستان با ۵۳۵.۷ میلیمتر از جمله استانهای دارای مقادیر بالای بارش تجمعی هستند.
این موضوع نشان میدهد که مقدار مطلق بارش به تنهایی معیار مناسبی برای قضاوت درباره وضعیت بارندگی یک استان نیست و مقایسه با میانگین بلندمدت همان استان اهمیت اساسی دارد.
مقایسه با مدت مشابه سال گذشته
در مقایسه بارش تجمعی جاری با مدت مشابه سال گذشته، تصویر متفاوتی به دست میآید. بارش کشور از ۱۳۴.۱ میلیمتر در مدت مشابه سال گذشته به ۲۳۲.۶ میلیمتر در سال آبی جاری رسیده است؛ یعنی حدود ۹۸.۵ میلیمتر افزایش و نزدیک به ۷۳.۵ درصد رشد نسبت به مدت مشابه سال گذشته.
این افزایش در بسیاری از استانها قابل توجه است.
هرمزگان با افزایش حدود ۲۴۷ میلیمتر نسبت به مدت مشابه سال گذشته، یکی از برجستهترین تغییرات را ثبت کرده است. بارش این استان از ۴۳.۶ میلیمتر در مدت مشابه سال گذشته به ۲۹۰.۶ میلیمتر در سال جاری رسیده است.
درصد افزایش نیز در هرمزگان بسیار چشمگیر است و بر مبنای اعداد جدول، بارش جاری این استان حدود ۵۶۶.۵ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است.
پس از هرمزگان، سیستان و بلوچستان با حدود ۲۰۹.۱ درصد افزایش، خراسان جنوبی با حدود ۱۹۸ درصد افزایش، کرمان با حدود ۱۰۷ درصد افزایش، ایلام با حدود ۱۰۴.۶ درصد افزایش و خراسان شمالی با حدود ۱۰۲.۹ درصد افزایش قرار دارند.
در نقطه مقابل، گیلان تنها استانی است که در جدول بارش تجمعی جاری آن از مدت مشابه سال گذشته کمتر است. بارش این استان از ۷۴۵.۲ میلیمتر در مدت مشابه سال گذشته به ۶۷۱ میلیمتر در سال جاری رسیده که نشاندهنده کاهش حدود ۷۴.۲ میلیمتری، معادل ۱۰ درصد است.
مقایسه با کل سال آبی گذشته
مقایسه دیگری که در جدول انجام شده، نسبت بارش تجمعی فعلی به کل بارش سال آبی گذشته است. این شاخص نشان میدهد که برخی استانها تا تاریخ ۱۶ شهریور توانستهاند از مجموع بارش ثبتشده در کل سال آبی گذشته نیز عبور کنند.
در این زمینه، هرمزگان با بارش تجمعی ۲۹۰.۶ میلیمتر، حدود ۱۶۲ درصد از بارش کل سال آبی گذشته خود را دریافت کرده است. همچنین خراسان جنوبی حدود ۱۴۷.۹ درصد، ایلام حدود ۱۳۷.۱ درصد، بوشهر حدود ۱۲۳.۶ درصد، آذربایجان غربی حدود ۱۱۹.۹ درصد، کردستان حدود ۱۱۷.۲ درصد و کرمانشاه حدود ۱۱۶.۲ درصد از بارش کل سال آبی گذشته را تا این تاریخ دریافت کردهاند.
در مقابل، پایینترین نسبت در میان استانهای جدول مربوط به تهران است؛ بارش تجمعی ۱۶۳.۹ میلیمتری این استان معادل حدود ۵۸.۴ درصد از کل بارش ۲۸۰.۴ میلیمتری سال آبی گذشته است.
پس از تهران، قم با حدود ۶۴.۶ درصد، سمنان با ۶۵ درصد و مرکزی با ۶۷.۵ درصد در سطوح پایین این شاخص قرار دارند.
جمعبندی
دادههای موجود تا ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ نشان میدهد که وضعیت بارش کشور در مجموع به میانگین بلندمدت بسیار نزدیک است؛ بارش تجمعی کشور ۲۳۲.۶ میلیمتر در برابر میانگین بلندمدت ۲۳۱.۴ میلیمتر قرار دارد و اختلاف محاسباتی حدود ۱.۲ میلیمتر، معادل ۰.۵ درصد است.
با این حال، میانگین کشوری تصویر کاملی از شرایط بارش ارائه نمیکند. در سطح استانها، از یک سو هرمزگان، خراسان جنوبی، ایلام، بوشهر و آذربایجان غربی افزایش قابل توجهی نسبت به میانگین بلندمدت خود دارند و از سوی دیگر، استانهایی مانند تهران، قم، سمنان، مرکزی، قزوین و گیلان با کسری محسوس نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستند.
همچنین مقایسه با مدت مشابه سال گذشته نشان میدهد که بارش تجمعی کشور در سال آبی جاری تاکنون حدود ۷۳.۵ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است؛ با این حال، این افزایش نیز در تمام استانها یکسان نبوده و گیلان در این مقایسه کاهش داشته است.
بنابراین، مهمترین پیام آماری این جدول آن است که وضعیت بارندگی کشور در سطح ملی تقریباً در محدوده میانگین بلندمدت قرار دارد، اما توزیع استانی بارش بسیار ناهمگون است. ازاینرو، ارزیابی شرایط آبی و بارشی کشور باید علاوه بر شاخص ملی، بر مبنای وضعیت هر استان نسبت به میانگین بلندمدت و همچنین روند بارش نسبت به سال گذشته انجام شود.
منبع: جدول اطلاعات پهنهای بارش استانها و کشور، تا تاریخ ۱۶ شهریور ۱۴۰۵؛ اعداد و درصدهای این گزارش بر اساس مقادیر پایه جدول بازبینی و محاسبات لازم مجدداً کنترل شدهاند.
دیدگاهها