در حالی که نشانههای یک النینوی بسیار قوی در حال تشدید است، گزارش تحلیلی رویترز نشان میدهد اقتصاد جهانی غذا در سال ۲۰۲۶ نسبت به دورههای مشابه گذشته، بهویژه النینوی ۱۹۹۷–۹۸ و ۲۰۱۵–۱۶، آمادگی بیشتری برای مقابله با شوکهای آبوهوایی دارد.
مهمترین عامل این مقاومت، فقط افزایش تولید نیست؛ بلکه ترکیبی از ذخایر بالای غلات، افزایش بهرهوری، توسعه فناوری کشاورزی، بهبود آبیاری، بذرهای مقاوم به خشکی و شکلگیری صادرکنندگان بزرگ جدید است. رویترز با استناد به FAO و کارشناسان بازار میگوید تولید جهانی محصولات کشاورزی از دهه ۱۹۸۰ تاکنون سریعتر از مصرف و رشد جمعیت افزایش یافته است.
النینو چه تهدیدی برای گندم ایجاد میکند؟
النینو با افزایش دمای سطح آب اقیانوس آرام مرکزی و شرقی، الگوهای بارش و دما را در مناطق مختلف جهان تغییر میدهد. بر اساس گزارش رویترز، پیامد معمول این پدیده، خشکی بیشتر در بخشهایی از آسیا و افزایش بارش در بخشهایی از قاره آمریکا است.
این مسئله برای بازار گندم اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا هند، استرالیا و بخشهایی از آسیا از مناطق مهم تولید و مصرف گندم هستند.
رویترز گزارش میدهد که خشکی ناشی از النینو هماکنون بر کشت محصولات در بخشهایی از هند، جنوبشرق آسیا و استرالیا اثر گذاشته است. در استرالیا نیز احتمال خشکتر شدن مناطق مهم تولید گندم مطرح شده است.
اما نکته مهمتر این است که طبق ارزیابی کارشناسان مورد استناد رویترز، النینوی فعلی ممکن است در سهماهه چهارم سال ۲۰۲۶ و اوایل سال آینده شدت بیشتری پیدا کند و حتی در زمره قویترین النینوهای ثبتشده قرار گیرد. بنابراین بخش مهمی از اثر خشکی، هنوز میتواند در ماههای آینده ظاهر شود.
چرا با وجود این تهدید، بازار جهانی غذا هنوز با کمبود شدید روبهرو نشده است؟
پاسخ اصلی، ذخایر است.
رویترز از «ذخایر نزدیک به رکورد» غلات در جهان سخن میگوید؛ ذخایری که مانند یک ضربهگیر در برابر کاهش موقت تولید عمل میکنند.
در مورد گندم، یک عدد بسیار مهم در گزارش وجود دارد:
تقریباً نیمی از ذخایر گندم جهان در چین نگهداری میشود.
چین بزرگترین تولیدکننده و مصرفکننده گندم جهان است و حجم بالای ذخایر این کشور میتواند در صورت کاهش تولید برخی تأمینکنندگان، نیاز به واردات را محدود کند؛ بهویژه اگر خشکی به تولید گندم استرالیا آسیب بزند.
این نکته برای تحلیل قیمت جهانی گندم بسیار مهم است. یعنی حتی اگر النینو باعث افت تولید در یک یا چند منطقه شود، کاهش عرضه لزوماً به معنای ایجاد کمبود فوری در بازار جهانی نیست؛ زیرا ذخایر بالا میتوانند بخشی از کاهش عرضه را جذب کنند.
روسیه؛ یک تغییر ساختاری مهم در بازار گندم
یکی از مهمترین بخشهای گزارش رویترز، تغییر نقشه صادرکنندگان جهانی است.
بر اساس این گزارش، صادرات گندم روسیه از حدود ۱ میلیون تن در سال ۱۹۹۷/۹۸ به ۴۸ میلیون تن در سال گذشته افزایش یافته است.
یعنی در فاصله این دو دوره، صادرات گندم روسیه تقریباً ۴۸ برابر شده است.
این تغییر برای بازار جهانی گندم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روسیه امروز یکی از مهمترین منابع تأمین گندم صادراتی جهان است و رشد صادرات این کشور باعث شده بازار جهانی نسبت به گذشته از نظر جغرافیایی، ظرفیت عرضه بیشتری داشته باشد.
به بیان ساده، در دوره النینوهای شدید گذشته، اختلال تولید در برخی کشورها میتوانست فشار بیشتری بر بازار وارد کند؛ اما امروز وجود صادرکنندگان بزرگتر و شبکه تجاری گستردهتر، امکان جابهجایی عرضه بین مناطق را افزایش داده است.
برزیل نیز به یک قدرت بزرگ صادراتی تبدیل شده است
رویترز به نمونه دیگری اشاره میکند: صادرات سویا برزیل از سال ۱۹۹۷/۹۸ بیش از ۱۳ برابر شده است.
اگرچه سویا مستقیماً گندم نیست، اما این تحول نشاندهنده یک تغییر ساختاری مهم در بازار جهانی محصولات کشاورزی است: طی چند دهه گذشته، ظرفیت تولید و صادرات کشورهای بزرگ کشاورزی افزایش قابلتوجهی داشته است.
این ظرفیت اضافه میتواند هنگام وقوع شوکهای آبوهوایی، بخشی از فشار روی بازار جهانی غذا را کاهش دهد.
فناوری؛ سپر دوم در برابر النینو
عامل دوم، فناوری است.
کشاورزی امروز نسبت به النینوهای دهه ۱۹۹۰ ابزارهای بسیار بیشتری در اختیار دارد:
- بذرهای مقاوم به خشکی و گرما
- سامانههای آبیاری پیشرفتهتر
- پیشبینیهای فصلی هوا
- پایش ماهوارهای مزارع
- نقشههای دقیق رطوبت خاک
- کشاورزی دقیق
- استفاده هدفمند از کود
- سامانههای مشاوره کشاورزی مبتنی بر هوش مصنوعی
رویترز تأکید میکند که این ابزارها به کشاورزان اجازه میدهند زمان کاشت، آبیاری، مصرف کود و مدیریت آفات را با اطلاعات دقیقتری تنظیم کنند.
برای گندم، توسعه ارقام مقاوم به خشکی و گرما در کشورهایی مانند هند و استرالیا اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا این دو کشور از تولیدکنندگان مهم گندم هستند و تغییرات بارندگی و دما میتواند مستقیماً عملکرد آنها را تحت تأثیر قرار دهد.
تجربه تلخ ۱۹۹۷–۹۸ و ۲۰۱۵–۱۶ چه میگوید؟
رویترز یادآوری میکند که دو النینوی شدید ۱۹۹۷–۹۸ و ۲۰۱۵–۱۶ باعث کاهش تولید برخی محصولات، افزایش قیمت مواد غذایی، تورم و فشار اقتصادی شدند.
در آن دورهها، خشکسالی در مناطق مختلف باعث کاهش تولید محصولاتی مانند شکر و روغن پالم شد و محدودیت عرضه برنج نیز برخی کشورهای جنوبشرق آسیا را به سمت محدود کردن صادرات سوق داد.
خشکسالی همچنین صادرات گندم استرالیا را کاهش داد و کشورهای جنوب آفریقا را مجبور کرد برای تأمین نیاز خود واردات ذرت را افزایش دهند.
بنابراین، النینو به خودی خود الزاماً به معنی جهش قیمت گندم نیست؛ شدت اثر آن به محل وقوع خشکسالی، وضعیت ذخایر، تولید صادرکنندگان رقیب و امکان انتقال محصول از مناطق مازاد به مناطق کمبود بستگی دارد.
اما یک ریسک جدید وجود دارد: انرژی و کود
در این نقطه، گزارش رویترز یک هشدار مهم مطرح میکند.
حتی اگر ذخایر جهانی غلات بالا باشد، جنگ و اختلال در زنجیره تأمین انرژی میتواند هزینه تولید کشاورزی را افزایش دهد.
رویترز به بحران تنگه هرمز اشاره میکند و میگوید پیش از مسدود شدن این مسیر، حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت خام و گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور میکرد.
اختلال در عرضه سوخت و کود، بهخصوص کودهای نیتروژنه که تولید آنها به انرژی وابستگی بالایی دارد، میتواند هزینه تولید محصولات کشاورزی را افزایش دهد.
در نتیجه، حتی اگر از نظر فیزیکی گندم کافی در بازار وجود داشته باشد، ممکن است از طرف هزینه تولید، حملونقل و کود فشار تورمی ایجاد شود.
جمعبندی کارشناسی برای بازار گندم
تصویر فعلی بازار را میتوان با سه عامل توضیح داد:
عامل اول؛ ذخایر بالا:
ذخایر نزدیک به رکورد، بهخصوص تمرکز حجم قابلتوجهی از ذخایر گندم در چین، یک ضربهگیر مهم در برابر شوک عرضه ایجاد کرده است.
عامل دوم؛ افزایش ظرفیت صادراتی:
رشد شدید صادرات گندم روسیه و افزایش ظرفیت تولید و صادرات سایر کشورهای بزرگ باعث شده بازار جهانی نسبت به دهههای گذشته انعطافپذیرتر شود.
عامل سوم؛ ریسک اقلیمی و ژئوپلیتیک:
اگر النینو در ماههای آینده شدیدتر شود و همزمان محدودیت سوخت، افزایش قیمت کود و اختلال در تجارت جهانی ادامه پیدا کند، بخشی از مزیت ناشی از ذخایر بالا میتواند خنثی شود.
بنابراین، سناریوی پایه فعلی، کمبود فوری و جهانی گندم نیست؛ بلکه افزایش ریسک نوسان قیمتهاست.
برای بازار گندم، نقطه حساس در ماههای آینده این خواهد بود که آیا کاهش احتمالی تولید در مناطق آسیبپذیر از النینو، توسط ذخایر و افزایش صادرات سایر تولیدکنندگان جبران میشود یا خیر.
اگر ذخایر بتوانند شوک را جذب کنند، اثر النینو بر قیمت گندم محدودتر خواهد بود. اما اگر همزمان تولید چند صادرکننده بزرگ کاهش یابد و هزینه کود، سوخت و حملونقل افزایش پیدا کند، بازار میتواند وارد مرحلهای از نوسان صعودی و ریسکپذیری بیشتر قیمت گندم شود.
----------------
منبع اصلی
Reuters — Naveen Thukral & Mayank Bhardwaj، 11 August 2026
عنوان: Decades of farm gains, inventories strengthen food system against 'super' El Nino
دیدگاهها