راهنمای کامل کشت گندم دوروم رقم فرزادی (ویژه کشاورزان مناطق معتدل و گرم)

این رقم در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۴ میلادی) توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی معرفی شده است و یکی از جدیدترین ارقام گندم دوروم آبی کشور محسوب می‌شود.

گندم دوروم چیست و چرا بکاریم؟

گندم دوروم به دلیل کیفیت بالای خود برای تولید ماکارونی، بلغور و سمولینا کاربرد دارد و ارزش اقتصادی بالاتری نسبت به گندم معمولی (نان) دارد. کشت این نوع گندم می‌تواند از خروج ارز کشور برای واردات سمولینا جلوگیری کند.

مزیت ویژه: در مناطق گرم و معتدل کشور، به دلیل وجود تنش‌های زنده و غیرزنده، عملکرد گندم دوروم در سال‌هایی که شرایط برای اپیدمی بیماری‌های زنگ فراهم باشد، بیشتر از گندم نان است.

تاریخچه و نحوه معرفی

رقم فرزادی (لاین D-98-10) حاصل سال‌ها تحقیق توسط بخش تحقیقات غلات کشور است. این رقم با وارد کردن ژرم‌پلاسم گندم دوروم از مرکز بین‌المللی تحقیقات ذرت و گندم (CIMMYT) و انجام بررسی‌های مقایسه عملکرد در خزانه‌های بین‌المللی و آزمایشات پیشرفته، به مرحله معرفی رسیده است.

نام این رقم برگرفته از نام حسین فرزادی، یکی از محققان برجسته حوزه گندم دوروم در کشور است که نقش اساسی در معرفی این رقم داشته‌اند.

یک نگاه کلی به مشخصات رقم فرزادی در مقایسه با رقم شاهد (هانا)

نکته مهم: این رقم در شرایط تنش خشکی آخر فصل عملکرد بسیار خوبی دارد که برای مناطقی با محدودیت آب در پایان فصل رشد بسیار ارزشمند است.

عملکرد و توجیه اقتصادی

اعداد کلیدی عملکرد:

ارزش اقتصادی:

بر اساس سطح زیر کشت پیش‌بینی‌شده (پنج هزار هکتار طی هفت سال زراعی)، با قیمت هر کیلوگرم گندم دوروم حدود ۲۰۵۰ هزار ریال، ارزش ناخالص معرفی این رقم برای یک دوره جایگزینی ۷ ساله حدود ۱۱۸۳ میلیارد ریال برآورد شده است.

بهترین مناطق برای کشت

رقم فرزادی برای کشت در شرایط آبیاری بهینه و تنش خشکی آخر فصل در مناطق زیر توصیه می‌شود:

مناطق معتدل:

• استان‌های تهران، البرز، اصفهان

• استان کرمانشاه و مرکزی

• استان فارس و قم

• استان خراسان رضوی

مناطق گرم:

• استان لرستان و ایلام

• استان کرمان و خوزستان

• استان سیستان و بلوچستان

نکات کلیدی برای کاشت موفق

۱. تاریخ کاشت

با توجه به تیپ رشد مناسب و زمان رسیدگی حدود ۱۷۳ روز، زمان کاشت مطابق با عرف هر منطقه و با شروع فصل پاییز تعیین می‌شود. برای اطلاع دقیق از بهترین تاریخ کاشت در منطقه خود، با مراکز جهاد کشاورزی شهرستان مشورت کنید.

۲. میزان بذر مصرفی

میزان بذر بر اساس وزن هزار دانه، درصد جوانه‌زنی و شرایط خاک تعیین می‌شود. به طور کلی:

• ۱۴۰ تا ۱۶۰ کیلوگرم در هکتار (با در نظر گرفتن جوانه‌زنی استاندارد)

• در صورت استفاده از بذر گواهی‌شده و با کیفیت، میزان را بر اساس توصیه کارشناسان تنظیم کنید

۳. عمق و فاصله کاشت

• فاصله خطوط کشت: ۱۵ تا ۱۷ سانتی‌متر

• عمق کاشت: ۴ تا ۵ سانتی‌متر

• در خاک‌های سبک، عمق تا ۶ سانتی‌متر نیز قابل قبول است

• از بذرکارهای با قابلیت جایگذاری کود در زیر بذر استفاده کنید

۴. تغذیه (کوددهی)

مصرف کودها باید بر اساس نتایج آزمون خاک هر منطقه تعیین شود. به طور کلی:

• کود فسفره: با توجه به نیاز خاک و بر اساس آزمون خاک

• کود ازته: مصرف متعادل و تقسیم‌بندی شده در مراحل پنجه‌زنی و ساقه‌روی

• کود پتاسه: در خاک‌های با پتاسیم پایین، مصرف شود

توصیه مهم: این رقم به دلیل پتانسیل عملکرد بالا، نیاز به تغذیه مناسب دارد. تحقیقات انجام شده در شمال خوزستان نشان داده است که میزان نیتروژن و تراکم بوته تأثیر قابل‌توجهی بر عملکرد و کیفیت گندم دوروم دارد.

۵. ضدعفونی بذر

حتماً بذر را قبل از کاشت با سموم قارچ‌کش و حشره‌کش مناسب ضدعفونی کنید تا از بیماری‌های بذرزاد و آفات خاکزی جلوگیری شود.

۶. مدیریت آبیاری

یکی از ویژگی‌های برجسته رقم فرزادی، تحمل نسبتاً خوب به تنش خشکی آخر فصل است. با این حال، برای دستیابی به حداکثر عملکرد:

• در مراحل حساس رشد (پنجه‌زنی، ساقه‌روی، گلدهی و پر شدن دانه) آبیاری کامل انجام دهید

• در صورت کم‌آبی، اولویت آبیاری با مراحل گلدهی و پر شدن دانه باشد

مدیریت بیماری‌ها

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های رقم فرزادی، مقاومت قابل قبول آن به بیماری‌های مهم گندم دوروم است:

مزیت مهم: مقاومت این رقم به بیماری‌های زنگ باعث می‌شود که نیاز به مصرف قارچ‌کش‌ها کاهش یابد و هزینه‌های تولید پایین بیاید.

کیفیت محصول

رقم فرزادی از نظر کیفیت برای صنایع ماکارونی در وضعیت خوبی قرار دارد:

• درصد پروتئین: حدود ۱/۱۲ درصد

• مناسب برای تولید ماکارونی و بلغور با کیفیت خوب

• با توجه به تحقیقات انجام شده در مناطق گرم کشور، این رقم از نظر کیفیت سمولینا نیز مناسب است

جمع‌بندی نهایی برای کشاورز

✅ این رقم را بکارید اگر:

• در مناطق معتدل یا گرم کشور هستید

• به دنبال رقمی با عملکرد بالا (بیش از ۷ تن در هکتار) در شرایط آبیاری کامل هستید

• نگران تنش خشکی آخر فصل هستید و نیاز به رقمی با تحمل مناسب دارید

• می‌خواهید گندم دوروم با ارزش اقتصادی بالاتر تولید کنید

• نگران بیماری‌های زنگ زرد و قهوه‌ای هستید

❌ این رقم را نکارید اگر:

• در مناطق سردسیر هستید (مناسب اقلیم معتدل و گرم است)

• آبیاری کامل در اختیار ندارید (اگرچه تحمل خشکی دارد، اما برای عملکرد حداکثر نیاز به آبیاری دارد)

سخن آخر

رقم فرزادی یکی از جدیدترین و موفق‌ترین ارقام گندم دوروم آبی معرفی‌شده برای اقلیم معتدل و گرم کشور است. با عملکرد بالای ۷ تن در هکتار در شرایط آبیاری کامل و عملکرد قابل قبول در شرایط تنش خشکی آخر فصل، مقاومت به بیماری‌های زنگ، و کیفیت مناسب برای صنایع ماکارونی، این رقم می‌تواند نقش مهمی در افزایش تولید گندم دوروم، کاهش واردات سمولینا و بهبود درآمد کشاورزان ایفا کند.

کشت این رقم به ویژه در مناطقی که تنش خشکی آخر فصل محدودکننده تولید است، توصیه می‌شود و می‌تواند جایگزین مناسبی برای ارقام رایج باشد.

موفق باشید!

منابع

۱. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. (۱۴۰۳). معرفی رقم جدید گندم دوروم "فرزادی". مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفی‌آباد دزفول.

۲. آقائی سربرزه، م.، دستفال، م.، فرزادی، ح. و همکاران. (۱۳۹۱). ارزیابی عملکرد و پایداری عملکرد ژنوتیپ‌های گندم دوروم در مناطق گرم و خشک ایران. مجله نهال و بذر، ۲۸(۲)، ۳۱۵-۳۲۵.

۳. فرزادی، ح. و همکاران. (۱۳۹۸). بررسی تحمل ژنوتیپ‌های گندم دوروم به تنش خشکی آخر فصل در شمال خوزستان. فصلنامه تنش‌های محیطی در علوم زراعی، ۱۲(۴)، ۱۰۶۳-۱۰۷۴.

۴. بانوی موفق. (۱۴۰۳). معرفی رقم جدید گندم دوروم "فرزادی" توسط محقق لرستانی.