رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی گفت: ال‌نینو فرصت طلایی برای کشاورزی آذربایجان شرقی است .
احمد بایبوردی در گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه سهند، با تأکید بر ضرورت آمادگی بخش کشاورزی در برابر پیامدهای احتمالی پدیده ال‌نینو گفت: افزایش احتمالی بارش‌های پاییزه می‌تواند فرصت مناسبی برای تقویت ذخیره رطوبتی خاک و بهبود شرایط کشت محصولات پاییزه باشد، اما بهره‌گیری از این فرصت به مدیریت علمی، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌های هواشناسی و آمادگی برای مقابله با مخاطرات بارش‌های شدید نیاز دارد.
وی با اشاره به تأثیر پدیده‌های اقلیمی بر بخش کشاورزی اظهار کرد: ال‌نینو می‌تواند الگوهای گردش جو، بارش و دما را در مناطق مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد، اما وقوع این پدیده به معنای بارندگی قطعی و فراوان در همه مناطق ایران نیست و نمی‌توان صرفاً براساس پیش‌بینی یک فصل پربارش، درباره افزایش تولید یا تغییر برنامه‌های کشت تصمیم گرفت.
وی افزود: آنچه برای کشاورزی اهمیت دارد، تنها میزان بارندگی نیست؛ بلکه زمان و مکان وقوع بارش، شدت و توزیع آن، میزان نفوذ آب در خاک، شرایط دمایی و توانایی مدیریت رواناب نیز در تعیین آثار نهایی این پدیده بر تولید محصولات کشاورزی نقش دارند.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی با اشاره به اهمیت کشاورزی دیم در استان گفت: در برنامه کشت پاییزه سال زراعی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، حدود ۵۴۶ هزار هکتار از اراضی استان برای کشت محصولات پاییزه پیش‌بینی شده که نزدیک به ۴۸۸ هزار هکتار آن به کشت دیم اختصاص دارد؛ ازاین‌رو، مدیریت بارندگی و حفظ رطوبت خاک، به‌ویژه در تولید گندم و جو، اهمیت ویژه‌ای دارد.
بایبوردی ادامه داد: در صورت فراهم‌شدن شرایط مناسب بارندگی، امکان بهبود استقرار گیاهچه‌ها، افزایش ذخیره رطوبتی خاک و تقویت شرایط اولیه رشد محصولات پاییزه فراهم می‌شود. با این‌حال، کشاورزان باید زمان کاشت را براساس رطوبت واقعی بستر بذر، شرایط دمایی و توصیه‌های کوتاه‌مدت هواشناسی تعیین کنند و از تصمیم‌گیری صرفاً بر مبنای پیش‌بینی‌های کلی یا شایعات پرهیز کنند.
وی با تأکید بر اهمیت آماده‌سازی به‌موقع زمین، بذر و ادوات کشاورزی خاطرنشان کرد: استفاده از بذرهای گواهی‌شده و ارقام سازگار با شرایط اقلیمی هر منطقه، رعایت اصول کشاورزی حفاظتی، کاهش خاک‌ورزی غیرضروری و حفظ بقایای گیاهی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به افزایش نفوذ آب، کاهش تبخیر و جلوگیری از فرسایش خاک کمک کند.
بایبوردی با بیان اینکه بارش‌های شدید و نامنظم می‌توانند خسارت‌هایی نیز به بخش کشاورزی وارد کنند، اظهار داشت: فرسایش خاک، سیلاب، آب‌ماندگی مزارع و باغات و آسیب به زیرساخت‌های کشاورزی از جمله مخاطراتی هستند که در صورت نبود آمادگی کافی، ممکن است در پی بارش‌های سنگین رخ دهند.
وی افزود: بررسی و پاکسازی مسیرهای زهکشی، جلوگیری از تجمع آب در مزارع و اطراف ریشه درختان، پرهیز از تردد ماشین‌آلات سنگین در خاک‌های اشباع و مدیریت اصولی رواناب، باید پیش از وقوع بارش‌های شدید مورد توجه بهره‌برداران قرار گیرد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همچنین بر ضرورت مصرف اصولی کودهای شیمیایی براساس آزمون خاک تأکید کرد و گفت: کوددهی باید متناسب با نیاز گیاه و شرایط مزرعه انجام شود تا ضمن جلوگیری از اتلاف عناصر غذایی بر اثر بارش‌های شدید، بهره‌وری نهاده‌های کشاورزی نیز افزایش یابد.
وی با اشاره به حساسیت باغات استان، به‌ویژه باغات سیب، انگور و میوه‌های هسته‌دار، تصریح کرد: باغداران باید پیش از وقوع بارش‌های شدید، مسیرهای خروج آب و زهکش‌های باغ را بررسی کنند و پس از بارندگی نیز وضعیت ریشه و طوقه درختان و نشانه‌های احتمالی بیماری را مورد پایش قرار دهند.
بایبوردی افزود: گلخانه‌داران نیز باید استحکام سازه‌ها، پوشش گلخانه، مسیرهای دفع آب، سیستم گرمایش و تهویه را بررسی کنند؛ زیرا افزایش رطوبت محیط در صورت تهویه نامناسب می‌تواند شرایط را برای گسترش برخی بیماری‌های گیاهی فراهم کند.
وی درباره واحدهای دامداری و مرغداری نیز گفت: حفاظت از جایگاه دام و طیور در برابر نفوذ آب، نگهداری صحیح علوفه و خوراک، تأمین آب آشامیدنی سالم و رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی دامپزشکی از جمله اقداماتی است که می‌تواند آسیب‌پذیری این واحدها را در برابر نوسانات اقلیمی کاهش دهد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان با اشاره به اهمیت حفاظت از مراتع خاطرنشان کرد: افزایش پوشش گیاهی پس از بارندگی نباید به چرای زودهنگام و بی‌ضابطه دام منجر شود؛ چراکه بهره‌برداری نامناسب می‌تواند به پوشش گیاهی و منابع خاک آسیب وارد کند.
بایبوردی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به شرایط حوضه آبریز دریاچه ارومیه اظهار داشت: افزایش احتمالی بارش‌ها می‌تواند به بهبود رطوبت خاک و تقویت جریان‌های سطحی و ذخایر آبی کمک کند، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده احیای پایدار دریاچه ارومیه نیست.
وی افزود: مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی، جلوگیری از توسعه بی‌ضابطه کشت‌های آب‌بر، حفاظت از منابع آب زیرزمینی و تأمین حقابه محیط‌زیستی دریاچه باید همچنان در اولویت قرار داشته باشد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان تأکید کرد: اگر شرایط بارندگی مطلوب باشد، باید از این فرصت برای تقویت ذخایر آبی، کاهش فشار بر آبخوان‌ها و افزایش پایداری حوضه آبریز استفاده کنیم؛ نه اینکه آن را مجوزی برای افزایش برداشت آب یا ایجاد تعهدات جدید مصرفی بدانیم.
وی با تأکید بر نقش مراکز علمی و دستگاه‌های اجرایی در مدیریت پیامدهای تغییرات اقلیمی گفت: همکاری مستمر میان مراکز تحقیقات کشاورزی، سازمان جهاد کشاورزی، اداره کل هواشناسی، منابع طبیعی، شرکت آب منطقه‌ای و مدیریت بحران ضروری است تا پیش‌بینی‌های هواشناسی به توصیه‌های کاربردی و به‌موقع برای کشاورزان تبدیل شود.
بایبوردی ادامه داد: شرایط اقلیمی شهرستان‌های مختلف استان، از مناطق سردسیر و کوهستانی مانند سراب، اهر و ورزقان تا مناطق گرم‌تر مانند میانه و بخش‌هایی از جنوب استان، یکسان نیست؛ بنابراین، توصیه‌های فنی باید متناسب با شرایط هر منطقه و نوع محصول ارائه شود.
وی افزود: کشاورز باید بداند بر اساس وضعیت رطوبت خاک و پیش‌بینی‌های معتبر، چه زمانی عملیات کاشت، آبیاری، کوددهی و برداشت را انجام دهد و در چه شرایطی لازم است عملیات مزرعه‌ای را به تعویق بیندازد.
بایبوردی در پایان با تأکید بر اینکه ال‌نینو نباید بهانه‌ای برای خوش‌بینی بدون برنامه باشد، خاطرنشان کرد: آینده کشاورزی را نباید به خوش‌اقبالی اقلیمی گره بزنیم. وظیفه ما این است که پیش‌بینی‌های علمی را به تصمیم‌های اجرایی تبدیل کنیم؛ به‌گونه‌ای که در سال‌های پربارش از فرصت آب به بهترین شکل استفاده کنیم و در سال‌های کم‌بارش نیز امنیت غذایی و معیشت کشاورزان کمتر آسیب ببیند.
وی تأکید کرد: هنر مدیریت کشاورزی آن نیست که فقط در سال‌های پربارش تولید بیشتری داشته باشیم؛ هنر واقعی آن است که از هر میلی‌متر بارندگی، بیشترین بهره‌وری پایدار را به دست آوریم، از خاک و منابع آب حفاظت کنیم و تاب‌آوری بخش کشاورزی را در برابر نوسانات اقلیمی افزایش دهیم.